PazarOla!

NO KAMPANYA, NO PROMOSYON!

2012-01-28T12:44:00.001+02:00

NO Kampanya, NO Promosyon
Ne dersiniz? Promosyon, kampanya ve indirimlerden hoşnut muyuz, yoksa, tarife ve promosyon manyağına mı döndük? Görüyoruz ki, indirim, promosyon ve kampanya, istisna olmaktan çıktı, norma dönüştü.
Pazarlamada, fiyatın, etiketin, satışın naturası bozuldu. Fiyatı mertçe indirmeyen, indiremeyenler, onu promosyon ambalajına sardılar. İndirimin adı bile değişti. İndirim yüzdesi, yerini taksit yarışına bıraktı. Müşteriler bu kampanyaları yedikçe ardından yenileri çıktı.
Ama artık, kampanya ve promosyonla satmak fikri bayatladı, baydı; itici boyutlara ulaştı. Bir kısım ahali, “Yetti gâri!” durumlarında yani..
Pazarlamanın beşiği ABD’dir ve dünya pazarlama kültürünün kodları orada yazılır. İşte bu ülkede tenzilatlı satışlarıyla ünlü perakendeci J.C.Penny, yeni CEO’su Ron Johnson yönetiminde fiyat ve indirim kampanyalarında köklü bir sadeleştirme stratejisine hazırlanıyor. Apple’dan transfer edilen Ron Johnson, Apple’ın sade ve değer odaklı temel stratejisini de birlikte getirmiş gibi görünüyor.
Yılda 539 promosyon kampanyası düzenleyen, cirosunun dörtte üçünü % 50 ve daha fazla indirimle sattıklarından elde eden bu firma önümüzdeki aylarda şunları planlıyor:
- Etiketler üç grup olacak: Kırmızı, beyaz ve mavi...
- Çoğunluk kırmızı etiketli olacak. Bu ürünlerde, önce normal fiyat çakıp, sonra % 50 indirimle satmak yerine, fiyatları baştan % 40’lara çekip, “Her gün” kategorisinde sürekli hale getirilecek. (Misal, eskiden kampanyasız 14,99’a satışa başlayan bir bluz sürekli 7 dolara satılacak.)
- Beyaz etiketli ürünler, yeni yıl, sevgililer, anneler günü gibi özel dönemlere mahsus “Ay-boyu Değer” kampanyalarında satılacak. Fiyatlar bir ay boyunca sabit kalacak.
- Satışı iyi gitmeyen bazı ürünler, “En İyi Fiyat” düzeyine indirilip, her ayın ilk ve üçüncü Cumasında (maaş-ücret dağıtım günleri) mavi etiketlerdeki fiyatlarıyla sunulacak.
- Etiketlerde 19,99 gibi küsurlu rakam kullanımına son verilecek. Fiyatlar dobra dobra olacak.
Tabiî, bu yeni stratejinin de müşterilere ayrıca “pazarlanması” gerekecek.
Dileriz bu sadeleştirme stratejisinin örneklerini yakında bizim memlekette de görür, “Kampanya!” adı altındaki tâciz ve çığırışlarından kurtuluruz.
Habercinin vazifesi haber vermektir.

DEĞİŞİM, PAZARLAMA VE TARİH

2012-01-18T15:27:00.000+02:00

Değişim, Pazarlama ve Tarih
Şu kısacık hayatta neler yaşadık neler... Tek kanallı TV’den uydu kanallara; gazetelerden weblere ve bloglara; Ses ve video kasetlerinden internetten indirmeye; Mağazalardan, sanal mağazalara; Geleneksel reklamlardan dijital reklamlara; PTT’den e-maile, sosyal medyaya; Sabit telefondan akıllı telefonlara ve Skype’a; Cilt cilt ansiklopedilerden dijital kitaplara ve Wikipedia’ya; Sınıflardan tabletli eğitimlere...
Hayatımızdaki çarpıcı değişimlerin örnekleri hala peşpeşe geliyor. Dünyanın bütün kargaşa, belirsizlik ve karamsarlığına karşı, hergün yeni işler ve yeni fırsatlarla karşılaşıyoruz. Peki, yakalayabiliyor muyuz?
Dünya değişse de fırsatları yakalama yolları değişmiyor: Pazarlama, girişim, bilgi, yenilik, cesaret, atılım, sebat istiyor. Çarpılmadan, çarpıcı yenilikler yapabilmek, geleneksele meydan okuyabilmek gerekiyor.
Girişimin zamanı yok. Krizler fırsatlarla birlikte geliyor.
Fortune dergisi, ABD’deki 1929 Büyük Buhranında, en olumsuz görünen bir dönemde, yayına başlamış. Sekiz yıl sonra yönetim kurullarında olup bitenleri merak eden beşyüzbin okura ve yıllık 460 milyon dolar gelire ulaşmış.
Başarı geleneksele baş kaldırarak geliyor.
Reynolds, sarma tütün geleneğinin yaşandığı bir kültürde, 1913’de, sigara işine girişmiş. Tüketicinin bu ucuz sanayi ürününü alacağına hiç ihtimal verilmeyen bir dönemde Camel, markası ve pazarlama usulüyle tarihe mal olmuş.
Pazarlama tarihinin bu ilk “teaser” (meraklandırma=konuşturma) kampanyasında medya günlerce “develer geliyor” sloganıyla çalkalanmış. Ahali birbirine develeri sormaya başlamış. (Ağızdan Ağıza Pazarlama) Merak zirveye çıkıp, sigaralar dükkan raflarına yerleştikten itibaren, “İhtiyar Joe” (Camel’in sembolü) sirki şehir şehir dolaştırılmış. (Gerillla Pazarlama) Önde deve eşliğinde sokak sokak halka bedava sigaralar dağıtılmış. (Bedavalı Pazarlama) Reynolds o yıl 425 milyon paket sigara satmış ve tahtını 25 sene boyunca kimseye kaptırmamış.
Yüz yıl öncesinin piyasayı ve insanları etkileme usulleri işe yarıyorsa, dünyada ve Türkiye’de pazarlamanın tarihiyle daha yakından ilgilenmekte fayda var.
Diyorum...

KİBRİT ÇÖPÜNDEN KULELER

2012-01-07T22:58:00.000+02:00

Kibrit çöpünden kuleler
Muhterem Müşterimiz kitabının kapağında “Hayat hayal, pazarlama gerçek” yazar. Hayaller gelip geçse de, pazarlamadan uzak durulamayacağını, pazarlamanın algı ve hayallerle ilişkisini, onun zihinlerde oynanan bir oyun olduğunu imâ eder.
Müşterilere ne söylenirse söylensin, bunların etkisi müşterinin algı ve anlayışına bağlı. Müşteriler çoğu zaman kendilerine anlattıklarımızı dikkatle dinlemeseler, söylediklerimizi hatırlamasalar bile, kendilerini nasıl hissettirdiğimizi kolay kolay unutmuyorlar. İşte, onlarda olumlu hayaller ve etkileyici duygular oluşturabilmek işine pazarlama deniyor. Hiç ara vermeden, dört koldan kuşatarak, her vesileyi kullanarak, her anı değerlendirerek, müşterinin zihninde canlı kalmak, onun hoşlanacağı hayallerini körüklemek, korkularından uzaklaştırmak, heyecanını ve arayışını hiç söndürmemek gerekiyor.
Sanki bir film çekiyormuşçasına bir sürü aktör ve çalışanla birlikte, her saniyesi, her karesi, her diyaloğu dikkatle planlanmış bir operasyondan söz ediyoruz.
Pazarlama, bir kaç kişinin oynadığı, diğerlerinin seyrettiği Dümbüllü’nün orta oyunları gibi değil artık. Hollywood ya da Bollywood tarzı, çok oyunculu, algıların, duyguların, bilimin, teknolojinin, ilişkilerin yoğun kullanıldığı, ışık hızıyla yürütülen işlerle hayata geçirilen bir küresel oyuna dönüştü.
Pazarlamada eski usullerle, eski anlayışlarla netice almak giderek zorlaşıyor. Filmler bile artık bir kamera iki ışıkla çekilmiyor. Bilgisayarla üretilmiş sahneleri, yeşil ekran çekimlerini, post prodüksiyon işleri, kamera arkalarını görünce anlıyoruz ki, bırakın hayatın kendisini, filmde yansıtılan hikaye bile aslında bir “yalan, yanılsama, algı, öyle zannetme” imiş.
Cam tavan tarzı vehmedilmiş engellerin, gücü adalet zannedenlerce üretilmiş, körüklenmiş nice korkuların altında yapay bir küvez hayatı yaşadığımızı, yaşatıldığını, kibrit çöpünden kuleler birer birer çöktükçe daha iyi farkediyoruz.
Evet, hayat hayal, pazarlama gerçek...
Ama yeni nesiller, yeni hayaller ve yeni oyunlarla tanışmaya da hazır olsunlar!

PROMOSYONDAN KALBE

2011-12-19T16:19:00.000+02:00

Promosyondan Kalbe
Promosyon konuşana göre farklı anlamlar ifade etse de, pazarlamanın ve hayatın bir gerçeği. Kendine göre bir piyasası bile var. Şimdilerde promosyon piyasası iyice kızıştı. Peş peşe patlayan skandal bombalarına bakılırsa, bilinen promosyonlardan çok daha fazla bilinmeyen promosyon varmış bu memlekette.
Promosyon, müşterileri veya birilerini alıma veya satışa teşvik etmek, bir satışın, bir anlaşmanın, bir işin, bir kararın gerçekleşmesi için sunulan, vaadedilen ve verilen ilave imtiyaz, menfaat, fayda ve kazançlara deniyor.
Kimilerince bunu, alıcı-satıcı ve taraflar arasındaki çıkar ilişkilerine, hatta, açık-gizli rüşvet havasına, evlerden ırak şikeye, menfaat paylaşımına, daha cafcaflı olarak “win-win” (kazan-kazan) modellerine kadar götürmek mümkün. Hayatın ve iş dünyasının kuralı bu: Kazanmak istiyorsan kazandıracaksın, deniyor...
Gel gör ki, iş o kadar da sade, açık, belirgin ve dürüstçe değil. Perdelerin arkası karanlık. Nereden bakıldığına göre manzara değişiyor.
Şimdilerde sağlık, ilaç, futbol ve diğer sektörlerdeki menfaat paylaşımının haksız, kanunsuz ve gizli yönleri açığa çıkıyor. Ekranlar günlerdir, kolesterol etrafında tartışanlarla dolup taşıyor.
Senelerdir ilaç firmaları kalem, bloknot, kupa, anahtarlık gibi ufak tefek promosyonlar dağıtırlardı. Büyük ödüller de vardı. İlaç şirketleri, araştırmacıları, uzmanları gezilerde, pahalı otellerde ağırlar, çalışmalarını desteklerlerdi. Margarin satıcısı, kalp derneğine sponsor olurdu. İlaç firmaları reçetelerine girebilmek için değişik yollardan hekimleri desteklerdi.
Bir de turist rehberlerinin gelir modelinden türeme “hanutçuluk” vardı ki, müşteri getirene satıştan komisyon vermek demekti.
Maden suyu iyidir diyen bir hekimin gazetedeki köşe yazısının altına, danışmanlığını yaptığı maden suyunun reklamı konunca işin suyu iyicene çıkıvermişti.
Derken son bomba, TV izleme ölçümlerinden geldi. Meğer, ratingler de promosyonla çalışırmış!
Şeffaflık iyidir. Kim kimden ne almış, bilelim.
Başka ne diyelim!

PAZARLAMA BABASINI KAYBETTİ

2011-12-10T00:19:00.001+02:00

Pazarlama babasını kaybetti

Türkiye'nin ilk İşletme Fakültesi’nin kurucularından, pazarlamanın isim babası değerli hocam Prof. Dr. Mehmet Oluç (1919-2011) İstanbul Üniversitesi’ndeki törenin ardından dün toprağa verildi.

Makine mühendisliği formasyonuyla taze bir İTÜ mezunu olarak beni, o zamana kadar aklımdan bile geçmeyen, o yıllarda pek bilinmeyen işletmecilik ve pazarlama dünyası ile tanıştıran, akademisyenliğe çeken de o olmuştu. İktisat Fakültesinden ayrılan bir ekiple birlikte kurdukları ilk İşletme Fakültesi’nde pazarlama dahil, nice mühendis meslektaşımı kürsülere asistan almak fikri ve stratejisi de onun eseriydi.

Hocanın bu benzersiz girişimi benim için o kadar çarpıcı olmuştu ki, asistanlık sınavını kazandığım halde haftalarca karar verememiştim. Sonunda, bizzat kendisi, dekanlıktaki odasında, yapmaya çalıştıklarını ve bu farklı girişimin anlamını ve pazarlamanın geleceğini bana tekrar anlatmış, o sayede mühendisliği bırakıp, “pazarlama akademisyenliği”ne geçmiştim. Hayatımdaki bu benzersiz ray değişimi, Oluç Hoca’nın pazarlamayı bana pazarlamasıyla mümkün olmuştu.

Oluç hoca, 1957'de yayınlanan Pazarlama İlkeleri adlı kitabıyla üniversite kürsüsünde ilk “Pazarlama” dersini verir, pazarlamayı hayatımıza ve bilim dünyasına kazandırırken, yarım asır sonra pazarlamanın bugünkü yaygınlığa ulaşacağını da hissetmişti, sanırım. “Gün gelecek, gençler eş seçerken, doktor, mühendis değil, işletmeci-pazarlamacı arayacaklar” derdi.

Prof. Oluç, onbinlerce öğrenci ve yüzlerce akademisyen yetiştirdikten sonra 1989’da emekliye ayrılmıştı.

Oluç Hoca, İşletme Fakültesi’nin sadece kurucusu değil çimentosu da olmuştu. Tıpkı pazarlamanın öngördüğü gibi, farklı yetenek, karakter, disiplin, kişilik ve uygulamaları, biri diğerine güç katacak bir uyum ve ahenk içinde yönetmişti. Hoca, her türlüsüyle farklılıkların bir üstünlük ve değer olduğunun farkındaydı.

Kendisini rahmetle anıyor, ailesine ve bütün pazarlama camiasına başsağlığı diliyorum.

TOPA KOŞMAK, TOP KOŞTURMAK

2011-12-03T14:17:00.000+02:00

Topa koşmak, top koşturmak

Trafikte gün boyu hiç eksilmeyen insan kalabalığına bakınca, bunca insanın o anda işte ve mesaide mi olduğunu, yoksa gezmeye(!) mi çıktıklarını düşünmeden edemiyor insan. İşin aslı nedir, bilmiyoruz. Araştırmaya değer.

İnsanların her an her yerden her yere ve herkese ulaşabilir ve kendilerine ulaşılabilir olmaları halini ifade eden mobilitenin yaygınlaşması ile bu trafik yoğunluğu arasında da bir ilişki olabilir mi, acaba?

Yolda, evde, işde, eğlencede, gezmede olsa da insanlar ellerindeki “akıllı” cihazlarıyla, telefonlarıyla her an erişebilir ve erişilebilir hale geldiler. 3G, Wifi, internet ve benzeri iletim kanallarında çalışabilen bu cihazların toplam telefon pazarındaki payı giderek artıyor. Daha çok insan daha mobil, daha erişilebilir, daha yakından izlenir hale geliyor.

Çocukluğumuzda topu ayağına alan futbolcu koşturur kaleye ulaşır gol atardı. Şimdi oyuncular yeri gelince deli gibi koşuyorlar. Koşamayan takım kaybediyor. Lakin aynı zamanda topu daha fazla koşturabilen, aralarında paslaşmayı beceren takımlar galip geliyor.

Eskiden piyasalarda insanlar koşuştururdu. Ya satıcılar malı müşterinin ayağına götürür veya insanlar mağazalara giderlerdi. Şimdilerde mobilite, uzaktan erişim ve e-ticaret imkanları sayesinde insanlar evlerinden ve işlerinden çıkmadan, fazla koşup yorulmadan, işlerini halledecek, alışveriş yapacak, satacak, tahsilat yapacak hale geldiler. Mallar yollarda, bilgiler, paralar elektronik kanallarda akarak işler hallediliyor.

Eğitim evde olunca, e-ticaret gelişince, ödeme kolaylıkları da artınca... trafikteki insan kalabalığının yerini, bunların ihtiyaçlarını karşılamak için koşuşturan insanlar ve araçlar alacak, gibi görünüyor.

Teknolojiye ve mobiliteye meraklı genç nüfusun hızla artması, kredi kartı kullanımının ve değişik ödeme araçlarının hızla yaygınlaşması, hızlı, yaygın ve güvenilir lojistik sistemlerinin varlığı, Türkiye’yi sadece yurt içinde değil, yurt dışında da güçlü kılıyor.

Bir görüşe göre, “Türkiye sanal dünyanın Osmanlı’sı olmaya aday”[1] görünüyor.

Niye olmasın ki?

[1] http://www.sinaafra.com/the-turkish-ecommerce

ÇÖPÇATAN MÜTEŞEBBİSLER ARANIYOR!

2011-11-19T11:02:00.000+02:00

Çöpçatanların çattıklarından bazıları “denk düşüyor”, bazıları da “ters”. Çöpçatanlık cesaret istiyor. Zira “İyi olursa kendilerinden, kötü olursa senden biliyorlar.”

Bir şirkette işler düzgün gitmiyor, arzulanan başarı gelmiyorsa, herkes başkalarını suçluyor. Tersine, işler yolunda gidiyor, kasalar ve keseler dolarken herkes kasım kasım kasılıyor, başarıyı kendine mal ediyorlar.

Firma çok satıyorsa, kimse satış ekibini aferinlemiyor. Lakin, satışlar yavaşladığında, mallar satılmadığında kabahatler satış ekibine yükleniyor. Satmayı beceremediniz, deniyor. Satışın ortak bir sonuç olduğu, bu sonucun ortaya çıkmasında firma içi ve firma dışı nice oyuncuların ve faktörlerin etkisi bulunduğu, bu bakımdan kimsenin kimseye ciddî bir üstünlüğü olamayacağı unutuluyor.

Birileri merak etmişler: Bir CEO’nun, ama sadece bir CEO’nun yaptığı, yapması gereken en temel iş nedir? Baş İşletme Sorumlusu denilen bu kişiler, (Başbakan da memleketin CEO’su sayılır) liderlik, iletişimcilik, ekipçilik, müzakerecilik, problem çözücülük vesaire gibi becerilerle donanmışlardır. Ama bunlar aynı zamanda CEO’nun astlarının da işidir.

Acaba demişler, en tepedeki kişiden beklenen, sadece ona mahsus, en temel ve en kritik görev, sadece CEO’ya mahsus olan asıl yetkinlik, iş ve sorumluluk nedir?

Meraklıları cevabını arayadursunlar, bendeniz, CEO’ların asıl işinin, iyi bir çöpçatanlık ve başarılı bir girişimcilik olduğunu düşünüyorum.

Yani, onlara düşen asıl vazife, birilerini birilerine yakıştırmak ve bu birlikteliğin gerçekleşmesi için sonuçlarını da göze alarak, yeni adımlar atmak, birşeylerle başka birşeyleri yepyeni yollarla ilişkilendirmek, bir araya getirmek, buluşturmak, yeniliklere, yeni ilişkilere, yeni işlere kapı açmaktır diyorum.

Her yıl Kasım ayının üçüncü haftasında dünyada 105 ülkede düzenlenen ulusal ve küresel etkinliklerle yenilikçilik ve girişimciliği teşvik eden Global Girişimcilik Haftası kutlu olsun.

Çöpçatanlarımız da, genç girişimcilerimiz de, müşterilerimiz de bol olsun!

BAŞ PAZARLAMA TEKNOLOJİSTİ

2011-11-03T10:37:00.001+02:00

Teknolojik Pazarlama

Bilgi ve iletişim teknolojileri hayatları da pazarlamayı da derinden etkiliyor. Gelişmelere bigane kalanlar kaybedecek.

İş dünyası CEO’nun Baş İşletme Sorumlusu olduğunu galiba öğrendi. Lakin CIO’larla (Baş Enformasyon Sorumlusu) ve CMO’larla (Baş Pazarlama Sorumlusu) henüz tam tanışamadı. Baş Pazarlama Teknolojisti gibi bir unvan, şayet piyasada tutarsa, bu CTO’lar, CMO’larla CIO’ların arasını bulup, firmaların güçlerine güç katacaklar gibi görünüyor.

Bilgi ve iletişim teknolojisinin temeli internete, webe, mobile ve ağlara dayanıyor. Bu alanda dünyadaki gidişatı yakından takip eden uzman Kevin Kelly’ye göre, yaşadığımız teknolojik depremlerde henüz işin başındaymışız. Artçı depremler sürüp gidecekmiş.

Diyor ki,

Hayatımız ekran. Her yer ekran kaynıyor. Bu ekranlar gözümüzün önüne, gerçeklerin üstüne serilmiş dijital perdeler haline geldi. Dünyayı bu örtülerin arkasından görüyoruz. Kaynağından ve kitaplardan değil, ekranlardan öğreniyoruz.

Tek yönlü etkiler sönüyor. Etkileşmeyen hiç bir şey iş yapmıyor. Etkileşme iki yönlü. Biz ekranlara bakarken, ekranlar da bizi izliyor. İki yönlü bir ayna sanki. Etkileştikçe içerikler de yenileniyor, bizler de değişiyoruz.

Paylaşmak bu dünyanın ana fiili oldu. Web ve internet paylaşmak üzerine kurulu. Her şeylerimiz paylaşılıyor. Dostlar, hatıralar, beklentiler, korkular, ümitler, bilgiler, yatırımlar, işler, görevler... Her şey paylaşılacak. Şeffaflık ve kişiselleşme daha da derinleşecek.

Ne geçmiş ne gelecek, yalnızca akıp giden an var. Haberler, yazılar, bilgiler, görüntüler sürekli akıyor. Akanların çokluğu, geçmişe bakmaya, geleceği tasarlamaya zaman bırakmıyor.

Sahiplikten çok erişebilmek önemli oluyor. Her an her şeye her yerden erişebilir olmak, sahipliği ikinci plana atıyor. “Tam zamanında satınalma” sayesinde sahipliğin maliyeti erişimin faydasına dönüşüyor.

İnternet sanki büyük bir fotokopi makinası. Artık kopyalayanlar değil, kopyalanabilir şeyler ve işler üretebilenler kazanıyor.

Bu da böyle bir teknoloji yazısı oluyor...

TASASI BİZE DÜŞÜYOR / ENDÜKTİF PAZARLAMA

2011-10-09T15:26:00.001+03:00

Geçmişten günümüze pazarlama çok değişti, çook… Önceleri basit bir alım-satım işi gibi düşünülürdü. Satıcılar, müşteri bulur, yaklaşır, karşısına çıkar ve bu karşılaşmada galip gelmeye bakarlardı. Böylesi bir bilek güreşinde profesyonel pazarlamacılar amatör müşterileri hep yenerdi. (Akitleşmeli Pazarlama çağı)

Pazarlarda her satıcı etkili güreşmeyi başarınca, firmalar arasında fark kalmadı. Müşteriler de ütülmemek için kendilerine yeni satıcılar aramaya başladılar. O devirlerde, birileri pazarlamayı başka yoldan yürütmek, müşteriye başka türlü yaklaşmak gerektiğini gördüler. Gelgeç alışverişler, günlük keyif ve zevkler yerine kalıcı (seviyeli) ilişkiler ve uzun süreli mutluluklar peşine düştüler. Ortaya İlişkisel Pazarlama diye bir kavram daha çıktı.

Pazarlamacılar onlarca yıl bu “ilişkiler”le meşgul oldu. Bir dönem bir CRM furyası bile yaşandı. Neyse ki, firmalar CRM’nin müşterilerin yaşgünlerini kutlamaktan öte bir şey olduğunu, diğer ayaktaki IT’ciler de, meselenin sadece yazılım satmaktan ibaret olmadığını çok geçmeden gördüler. Pazarlamaya ilgi iyice arttı.

Hafta sonu İstanbul’da düzenlenen CeBIT vesilesiyle bir kere daha şahit olduk ki, bazı sıkı IT’ciler, Yeni Pazarlamayı öyle bir öğrenmişler ki, benim diyen firmalara pazarlamayı gelecekte bu IT taifesi öğretecek! Öyle tahmin ediyorum. IT’ciler sayesinde pazarlamayı bir endüksiyon bobini gibi görenler de piyasaya çıktı. İşlerin böyle bir defalık değiş-tokuşla ve pekiştirilmiş ilişkilerle bile yeterince yürütülemeyeceğini anladılar.

Pazarlamanın, insanları her an, her vasıtayla, her vesileyle, her yerde, sanki hayatlarının bir parçasıymışçasına sürekli dürtmek, dokunmak, uyarmak, hatırlatmak, motive etmek, akıllarına karpuz kabuğu getirmek zorunda olduğu gerçeği keşfedildi ve ortaya bir de Endüktif Pazarlama çıktı.

Bu yaklaşımların hepsine piyasadan örnekler bulmak mümkün. Bir yanda taş devri, bronz çağı, bir yanda tarım, endüstri, bilgi ve medeniyet çağlarını yaşayan nice yönetici ve firma var. Hepsi bir arada gül gibi geçinip gidiyorlar.

Tasası bizlere düşüyor.

ELMA VE ÖLME

2011-10-02T18:17:00.002+03:00

Başarının özü, maksadına kavuşmak, arzu ettiğini gerçekleştirebilmektir. Konu ve düzeyi ne olursa olsun, farketmez. Kişi bir şey yapmak, bir şey olmak ister ve bu niyeti gerçekleşirse, yani, akıbeti niyetine uyarsa, kendini başarılı addeder. İnsanı gayretli tutan da bu başarı arzusudur.

Bizim pazarlama camiasından kaç kişi bu görüşüme katılır bir tahminde bulunamayacağım ama, yıllardır gezip geldiğim yola bakıyorum da, bana göre, “Nasıl başarılı olunur?” sorusuyla “Pazarlamada nasıl başarılı olunur?” sorusu aynı kapıya çıkıyor. Çalanlar, çırpanlar, gücüne-silahına davranıp başkalarının varlık ve değerlerine el koyanlar, başkalarının merhametinden yararlananlar, birilerinin rantını yiyenler, birilerine borçlananlar, ödemeyi öteleyen ve erteleyenler hariç, (ki bunları sanırım kolay kolay başarılı insanlar hanesine yazamayız) herkes, bütün maksat ve niyetlerine belli pazarlara (alıcılara, müşterilere, muhataplara, insanlara) bir şeyler vererek ve oradan (onlardan) bir şeyler talep ederek kavuşuyor. Alıp verdiklerimiz bizi niyetimize götüren sonuçlar getiriyorsa başarılı, değilse başarısız sayılıyoruz.

Apple firmasının ünlü lideri, sağlık sebepleriyle CEO’luğu bıraktı. Hastalıkla pençeleşiyor. Sağlam stratejisi, kendine has tarzıyla, firmasını alanında dünyanın en değerli markası haline getirmeyi başaran Steve Jobs, hayatıyla da pazarlama tarihinde önemli bir kilometre taşı oldu.

Şimdi dünyanın her köşesinde insanlar, Apple (Elma) logolu ürünler için mağazalarda kuyruğa girmeye, aldıklarıyla hava atmaya, Apple’ının, iPhone’unun üstüne laf söyletmemeye, bir ürünün ardından başka bir yenilik için heyecanla beklemeye devam ediyorlar.

Elma’nın ve kurucusunun başarısını estetiğe, istikrara, stratejiye, farklılaşmaya, yenilikçiliğe, vesaireye bağlayanlar oldu. Nasıl başardığı üzerine kitaplar yazıldı. Apple'ın pazarlama açısından anlamını daha derinden merak edenler, halen Türkiye'de de çok satanlar listesinin başlarındaki bu kitapları okuyabilirler. Biz bir başka açıdan konuya bakalım. Bakın Steve Jobs, bu dünya hayatındaki başarısının sırrını kendi sözleriyle nasıl açıklıyor:

17 yaşımda şöyle bir söz okumuştum: “Her gününü son günün gibi yaşarsan, bir gün mutlaka haklı çıkarsın.” Bu sözden çok etkilenmiştim. O günden bu güne, her sabah aynaya bakar, kendime şunu sorarım:

“Şayet, bu benim hayatımın son günü olsaydı, bugün niyetlendiğim şu işi yapar mıydım?” Bu soruya günler boyu “hayır” dediğimde artık bir şeyleri değiştirmem gerektiğini anlardım.

Ölümü hatırlamak, hayatımda karşılaştığım zorlu seçimlerimde bana hep yardımcı olmuştu. Ölünce herşeyi ve herşeyimi kaybedeceğimi düşünür ona göre davranırdım.

Kimse ölmek istemiyor. Cennete gitmek isteyenler bile... Ama ölüm hepimizin paylaşacağı bir son. Kimse ölümden kaçamadı. Bence ölüm hayatın belki de en iyi, en büyük keşfi, buluşudur. Ölüm eskileri temizler, yenilere yer açar. Hayatın değişim ajanıdır. Şimdi sizler yenisiniz. Lakin, pek de uzak sayılmayacak bir gün, yavaş yavaş eskiyecek and bir kenara çekileceksiniz. Acıklı görünse de gerçek bu...

Fazla söze ne hacet!

APPLICATION MARKETING / APLİKASYON PAZARLAMA

2011-09-05T14:43:00.001+03:00

APPLICATION MARKETING / APLİKASYON PAZARLAMA

Belli görevler için geliştirilmiş özel yazılımlardan pazarlama amaçlı olarak yararlanma. Aplikasyon terimi, mobil ve akıllı iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte dilimize girdi. Sayıları milyarlara ulaşan bir kitle, gün boyu ellerinden düşürmedikleri akıllı telefonlara sahipler. Uyanır uyanmaz bu cihazlara sarılıyor, ekranlardaki ikonlara tıklayıp, türlü aplikasyonları kullanıyorlar. Sayıları yüzbinleri aşan uygulamalardan bir bölümü ücretsiz, bir bölümü de ilgili platformlardan bedeli karşılığı indirilebiliyor. Mobil uygulamaların gelecek on yıl içinde bir milyardan on milyara çıkacağı tahmin ediliyor.

Aplikasyonların geniş kitlelere duyurulması, indirilmesi ve kullanılması için de pazarlamanın gücünü kullanmak gerekiyor. Aplikasyon pazarlama bu anlamda da kullanılıyor.

Internette sitesi olan firmalar bunların mobil versiyonlarını da geliştiriyor ve kendi işleriyle bağlantılı aplikasyonlar üretip bunları yaygınlaştırmaya, bu yoldan de müşterileriyle ilişkilerini daha üst düzeylere çekmeye çalışıyorlar. Firmalar hizmetlerini, ürünlerini aplikasyon haline getiriyorlar. Bankalar aplikasyon bankacılığına, medya kuruluşları dergi ve gazetelerini bir ikona sığdırmaya, havayolu şirketleri rezervasyondan check-in’e, biniş kartından sadakat programlarına kadar hizmetlerini aplikasyon içine taşımaya başladılar. Web tabanla satış yapan firmalar aplikasyon alternatiflerini de düşünüyor, daha interaktif ve kişiye özel tasarımlar yapıyorlar. Markalarına değer katacak yeni yöntemler düşünüyorlar. Mobilya firması kataloğunu, margarin satıcısı yemek kitabını, sosyal sorumluluk projelerini, oyunlarını, müziklerini, videolarını aplikasyonlara bağlayabiliyorlar.

Cihaz imalatçıları, televizyon ve araç üreticileri cihazlarında özel aplikasyonlara yer vermeye, ürünlerini aplikasyonlarla ilişkilendirip entegre etmeye başladılar. Mobil iletişim chipleriyle donatılmış cihaz, alet ve araçların sayısının da üssel olarak artacağı öngörülüyor.

SENARİSTLER İŞ BAŞINDA

2011-05-07T13:28:00.001+03:00

Senaristler İşbaşında

Anneler gününde, bütün annelere sevgi ve saygılarımızı sunuyor, hayal ettikleri senaryoların gerçekleşmesini, evlatlarından razı olmalarını diliyoruz.

Anneler günü, babalar günü, yılbaşılar, bayramlar ve benzeri günler pazarlama uzmanlarının dört gözle beklediği satış ve kazanç vesilelerdir.

Bu günleri bu uzmanlar mı hazırlar, körükler, yoksa hareketlenen piyasalarda kendilerine bereket mi ararlar, ayırt etmek kolay değil. Hayat pazarlamayla, pazarlama da hayatla iç içe.

Bu günlerde, piyasa senaristleri de iyice heyecanlanır, kurdukları tezgâhların, hazırladıkları planların sonunu merak ederler.

Hedefteki müşteriler bir yana, pazarlamayı satıştan ibaret sanan, ikisini birbirine karıştıranlar da, arka plandaki pazarlama uzmanlarını, piyasa senaristlerini ekseriya göremezler.

Satış öldürür, pazarlama güldürür.

Kısaca söylemek gerekirse, birisi birini memnun edecek bir iş yapar, bir şey verir, karşılığında bedelini, ücretini alır, işi biterse, bu satıştır.

Ama, birisi büyük ve sürdürülebilir bir iş ayarlar, bu işe başkalarını da karıştıracak bir düzen kurar, bir senaryo yazar, bir oyun tezgâhlar, oyunu dikkatle yönetir ve sonunda işe karışan-katılan herkesi memnun eder, herkese bundan bir fayda sağlarsa, bu pazarlamadır.

Pazarlama sadece nihaî müşteriyi (meselâ anneleri) değil, bütün tarafları, paydaşları memnun edecek tezgâhlar kurabilmek, tezgâhları boş bırakmamak, kazançlı senaryolar yazabilmektir.

Farketmişinizdir, şimdi dizileri bile bildiğimiz senaristler değil, reklâmcılar, pazarlama uzmanları, piyasa senaristleri yazar oldu. Ekranda spor konuşulurken bir anda araya bir gazoz muhabbeti karışıyor. Kolanın kutusu her dâim göz önünde. Dizilerde araya reklâm girince kızanlar, şimdi bir yere kaçamıyor. İş, yönetim, piyasa, ekonomi ve siyaset programları da öyle, serapa reklâm. Futbol zaten büyük bir pazarlama endüstrisi. Tezgâhın ve senaryonun bini bir para.

Pazarlama senaristleri her fırsatta hayatlarımıza uzanıyor, her vesileyle dört koldan, aklımıza karpuz kabuğu dâhil, birşeyler sokmaya uğraşıyorlar.

Senaristler her daim işbaşındalar…

Kâzib Câzibe

2011-04-03T17:19:00.002+03:00

Câzibe mi, Kâzibe mi?

Pazarlama bir câzibe mi, yoksa bir kâzibe, (yalan ve yanıltma) işi midir? Vahşî kâzibeciler bir yana, işini kâzib câzibelerle götürenler de var. Müşterinin hayrına olacaksa, iki kişinin arasını bulur, hayra davet ederken, bazı abartma ve kıvırtmaların, profesyonelce yürütülen maniplasyonların ne zararı olur ki?

Siyasî arenadaki oyunlar ve özgürlüğümüz bir yana, müşteri olarak neyi, nereden, ne zaman, kaça, neden ve nasıl aldığımız konusunda acaba ne kadar serbestiz? Kimseden etkilenmem diyenlere de, hiç de özgür değilim diyenlere saygı duyarız.

Bir mağaza düşünün ki, kadınlar bu mağazaya gözlerinde sevinç, heyecan ve mutlulukla, koşarcasına giriyor. Herkes coşkulu. Herkes kendiyle meşgul. Herkes bir malın peşinde. Müzik dâhil, içeride hızlı bir tempo hâkim.

Mağaza hiç reklâm vermiyor ama esrarlı bir çekiciliği var. Her şeyi güzel gösteren loş ışıklarla donatılmış. Herşey hesaplı ve profesyonelce…

Ürünlerin fiyatlarında belirsiz bir karmaşa var. Müşteriler neyi, ne zaman ve kaça alabileceğini pek kestiremiyor gibiler. Her an, bir şeyleri kelepire getireceği hissine kapılmışlar; avantaj yakalamak için mağaza ve fiyatları sürekli takip ediyor, devamlı müşteri oluyor. Avantaj yakalayabilenler hikâyelerini başkalarına anlatıyor. Bunları duyan başkaları mağazaya koşuyor.

Sezon ve kampanya ürünleri bir arada... Sezon fiyatları kampanya fiyatlarıyla yan yana. İnsanı cezbedip, tahrik ediyor. Fiyatlar dinamik. Mal tükeninceye kadar kademe kademe aşağı çekiliyor. Bir parti mal satılmadan diğer parti raflara indirilmiyor. Sonra alırım diyen o malı bir daha bulamıyor.

Kasalar da, kabinler de sınırlı. Hem kasada, hem de kabinlerin önünde kuyruk var. Elde mal, müşteriler hızlı davranmak, hızlı hareket etmek zorunda hissediyorlar. Az çeşitle, bitti bitiyor hissiyle mallar kapışılıyor.

Kuyruktakiler doğru karar verdiklerinden emin, seçimlerinden memnun, çoğunluktan geri kalmadıklarını, belki de taklit edildiklerini düşünüyorlar. Yüzleri gülüyor.

Ne dersiniz? Böyle bir mağazada bir müşteri gerçekten hür ve özgür müdür?

Kâzib câzibelere kimseler dayanamıyor!

TİK TAK! TİK TAK!

2011-03-26T15:23:00.002+02:00

Tik tak! Tik tak!

Sarkaçlı saatlerin bu içli sesi geçmişte kaldı. Şimdi saniyeler sessizce akıp gidiyor. Bu mekanik saatlerin analog aletler olduklarını dijitalleri çıkınca anlamıştık. Dijitaller başka bir dünyadan gelmiş gibiydi. Rakamları vardı ve bazılarında yandan basınca ışık yanardı. Salisenin varlığını hissedebilirdik.

Saatler görünüşte hâlâ bildiğimiz gibi ama içleri çok değişti. Atomlardan yapılma ince dişliler, yerini, elektronik düzeneklere bıraktı. Zamanla, atomlara dayanan analog sistemler yanında, elektronlarla işleyen dijital aletler ve sistemler piyasaları sarmış, bir nesil sonra dünya, dijitalin, yani, tıklamanın hâkimiyetine girdi.

Devrin değiştiğini farkedemeyen kitleler, hâlâ, elde çekiç, makine teçhizat, eski usul tak taklarla iş yapmaya çalışırken, birileri elde mobil cihazlar, klavye, fare, ekran karşısında tık tıklarla yığınla para kazanır oldular. Kısa zamanda, tıklamayla iş yapanlar, taklama işindekileri solladılar, yendiler, ezdiler. Ürettiklerinin üzerinden kilo başına para kazanan taklamacılar zorlanır, tıkanırlarken; tartıya gelmeyen, paha biçilemeyen değerde dijital işler yapan tıklamacılar bir anda köşe oldular.

Dijital iş, dijital pazarlama, e-ticaret, internet, sanal mağaza, sosyal medya, interaktif mecra, dinamik kampanya, global iletişim, tam zamanında, ışık hızında pazarlama ve benzeri binlerce yeni tâbir hayatımıza hızla girdi.

Atomlar elektronlarla, analoglar dijitalle yönetilir oldu.

Dijital, sadece teknolojide, pazarlamada, iş hayatında değil, aynı zamanda siyasette, devlet yönetiminde, dünyadaki güç hâkimiyetinde de eski anlayışları, eski araçları, eski silah ve sistemleri işe yaramaz hale getirdi.

İçeride ve dışarda eskiler kaybediyor, yeniler güç topluyor.

Pazarlama dâhil, hemen her alanda, analogdan dijitale, taklamadan tıklamaya, atomlardan elektronlara geçişleri zamanında göremeyip, eskiye sarılanlar, ellerinde birer saatli bomba tuttuklarını ne zaman farkedecekler?

Sesi henüz duyulmasa da bombalar çalışmaya başladı bile...

Tik tak! Tik tak! Tik Tak!

KİMİN FESTİVALİ?

2011-03-21T10:27:00.002+02:00

Kimin festivali?

Üleştiricilerle ürettiricilerin, sendikacılarla müteahhitlerin kıyasıya yarışacakları bir seçime hazırlanan ülkemizde, bir de tükettiricilerin varlığını dikkatinize sunarız.

Bu tüketticilerin bir özelliği, her iki tarafla da işbirliği becerisine sahip olmaları. Tükettiricilerin bir bölümü, şu sıralar her koldan medya ile birlikte, yeni bir eğlence hamlesi başlattı: İstanbul Shopping Fest 2011.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İstanbul Valiliği himayesinde; İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve TİM desteğiyle; Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD), Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği (AMPD) ve Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) koordinasyonunda gerçekleştiriliyor. 40 gün 40 gece vur patlasın çal oynasın, bir yandan kendilerine çalışacaklar, bir yandan da, İstanbul’u dünyanın alışveriş, kültür ve eğlence merkezine dönüştürecekler. Yerli ve yabancı markalarla AVM’lerin başrolü oynadığı bu festivalde, indirim, kampanya, gösteri, şenlik, yarışma, eğlence gırla gidecek. Kolay para kazananlara ve harcamalarıyla itibar arayanlara gün doğdu. Artık çılgınca alışveriş yapabilirler.

2015’de şehre 1,5 milyon turist çekmeyi hedefleyen festivalin gıda ve konaklama dışında 3 milyar dolarlık bir ticaret hacmi oluşturması bekleniyor. Asıl amaç, organize perakende sektörüne hareket getirmek.

Bu fikre dayalı uygulama ilk defa 1996’da Dubai’de başladı. Yıllardır devam eden “Alışveriş Şenlikleri” bu minik ülkeye dünyanın dört bucağından lüks mal ve paralı müşteri çekiyor. Ülkeye ekonomik canlılık getiriyor.

Bizdeki festivalin başarısını, daha çok kimlere satış yapılacağına bağlıyoruz. Şayet ülkenin dış ticaretine olumlu katkısı olacaksa, ithal mallardan çok yerli üretim mallar, yerliden çok yurt dışından gelecek veya getirilecek müşterileri satılacaksa ne ala. Yok cironun çoğu içerinden gelecekse buna başka bir isim vermek daha uygun olur.

Bu hareketin, İstanbul içinden veya dışından, bol paralı yerli tüketicileri mi hedeflediğini, yoksa ilave turist mi çektiğini net olarak anlamak için, kanaat sahibi halkımızı kampanyaya dâhil AVM’lerde seyre çıkmaya davet ediyoruz. Oralarda gezinen, alışveriş histerisine kapılan, coşup çılgınlaşan kitleyi bir gözlemlesinler.

Bakalım, yerli müşteriler mi çoğunlukta olacak, yoksa yabancılar mı? Alışveriş dile ihtiyaç duymaz ama yine de bu AVM’lerde turistlerin diliyle konuşan, onlara kaliteli hizmet sunacak eleman var mı, yok mu? Bu da ayrı bir gösterge...

Acaba yerli halkımız, adı yabancı bu kampanyaya ne diyecek? Ne ad verecek?

Ayran ve tahtarevan?

İŞİN ADI PAZARLAMA

2011-02-13T21:16:00.001+02:00

Bir akademik disiplin olarak marketing 1881’den beri konuşuluyor. İlk pazarlama (marketing) dersi 1902 yılında ABD’de verilmiş. Bir asırdan fazla bir zaman geçmiş olmasına rağmen hala herkes pazarlamayı kendine göre anlıyor. Yıllardır türlü yollardan anlatageldiğimiz pazarlamayı bir daha tanımla deseler, şu sıralar bendeniz, “Pazarlama, iş yapmanın adıdır”, “Pazarlamasız iş olmaz” der, keser atarım.

Peki, iş nedir? İş; dünyayı, memleketi, kurum ve kuruluşları, firmaları, kişileri ve benzerini daha güçlü, daha üstün bir konuma getirmek amacıyla değiştirmeye ve dönüştürmeye girişmektir.

Hiçbir iş tek başına yapılmıyor. İnsanlar tek başlarına çalışabiliyor ama iş yapamıyor. İş, başka insanlarla birlikte yapılıyor ve işin sonunda başka insanlara ihtiyaç duyuluyor.

İş yapmak için, birlikte hareket etmek; maksadı ve işi tarif ettikten sonra, bu iş etrafında olabildiğince çok sayıda insanı arkasına almak, onları taraftar, destekçi, ortak, işbirlikçi, avukat, yandaş, yardakçı, alkışçı haline getirmek gerekiyor.

İşe ve işi yapanlara sahip ve arka çıkanlar ne kadar çoğalırsa işin başarılma ihtimali de o kadar büyük oluyor.

Her iş ve her değişme, bir başka iş ve bir karşı tepki (direnme) doğuruyor. İş yapanların muvafıkları ve destekçileri kadar muhalifleri ve köstekçileri de oluyor veya sonradan oluşuyor. İşin büyüklüğü, etkilediği insanların, taraftarlarının sayısı kadar muarızlarının çokluğundan da anlaşılıyor.

Dünyada, siyasette, adalette, askeriyede, bürokraside, sanayide, ticarette ve piyasalarda şu sıralar gündemin saat be saat değişmesi, dikkatlerin her gün başka bir yere çekilmeye çalışılması önemli işlerin yapılmakta olduğunun da işareti.

İş yapmak istiyorsanız, pazarlamanız her bakımdan kuvvetli olacak; kendinize düşmandan çok taraftar toplayacaksınız.

Davanıza inanıyor, taraftarlarınıza güveniyorsanız, attığınız adımlarda ve girişimlerinizde sizi her alanda hararetle alkışlayacakların sayı ve güçlerinin yuhalayacaklardan daha fazla olacağından eminseniz, kim tutar sizi? İşe ve yola devam.

Tarih, başka türlü yazılmıyor!

AKIL MI, PARA MI?

2011-02-05T15:43:00.001+02:00

Akıl mı, Para mı?

“Peşinden koşarsan, senden kaçar; sırtını dönersen peşinden gelir” sözü meşhur. Aklın müşterisi az, paranın müşterisi (taliplisi, isteyeni) çok oluyor.

Çoğu, bir memuriyete veya bir şirkete girip güvenli bir gelir peşinde koşsa da, gençlerin az bir kısmı, çeşitli körükleme ve teşvikler etkisiyle veya kendi tabiatlarına uygun buldukları düşüncesiyle, müteşebbisliğe soyunuyorlar. Dijital medya ve internet dünyasındaki örnekleri görüp daha da heyecanlanıyorlar.

Acaba, bunların kaçı gerçekten müteşebbis bir ruhla, kaçı da, başkasının hizmetinde çalışmamak veya çalışamamak dürtüsüyle bu işe heves ediyor? Merak ederim.

Girişimcilik konulu yarışmalarda adı geçen kişileri ve projelerini gördükçe, girişimci nedretinin sebebi daha iyi anlaşılıyor. Dünyayı bütünüyle kavrayamadıkları, işi bir pazarlama projesi gibi göremedikleri ve daha önemlisi, o çok parlak sandıkları fikirlerinin prangalarından bir türlü kurtulamadıkları için, gençler, gerçek ve kazanan girişimciler olamıyorlar. Yıllardır uğraştığı bir konuda dahi neler olup bittiğiyle ilgilenmemişse nasıl başarılı olunur ki?

Müteşebbis adayları ekseriya, “param yok, o yüzden projemi hayata geçiremiyorum” sıkıntısına düşüyor. Bu yanılgıdan kurtulamayıp, bu bahaneye sığınmaya devam ettikleri müddetçe, işleri yarım kalıyor. “Yürük at yemini kendi çıkarır.” sözü unutuluyor. Girişimcinin bir gözü işindeyse, diğer gözü de paranın geldiği-geleceği yerde olacak. İşini iyi yapanın parası da çok oluyor.

Geçen gün, “Dragons’ Den” programında değişik bir şey oldu. Bir yatırımcı, girişimci adayına, “işin yeni bir iş değil, sana ben de ortak olmuyorum; ama programdan sonra bana gel, sana pazarlama konusunda önemli tavsiyelerde bulunacağım” dedi. Bence, bu genç, talep ettiği paradan daha fazlasını kazanmak için bir fırsat kapısı aralamış oldu.

Tavsiye ve akla ihtiyacınız varsa, gidin insanlardan para isteyin. Amma, paraya ihtiyacınız varsa, para değil, akıl isteyin, bol bol verirler.

Bir akıl, kullanmasını bilene çok para kazandırıyor…

PAZARLAMA ELEMANI ARANIYOR!

2011-01-29T12:32:00.002+02:00

Eleman Aranıyor!

İşsizlikten şikâyetler de, “eleman aranıyor” ilanları da hiç eksik olmuyor. İşyerleri eleman mı beğenmez, her gün eleman mı değiştirir, eleman mı bulamazlar; yoksa işsizler eleman olmak mı istemez, şeflik ve müdürlük mü beklerler, orasını bilemem.

“Pazarlama elemanı aranıyor!” ilanlarının bolluğu ve sürekliliği, ortada önemli bir algılama yanlışı olduğuna işaret ediyor.

Bir kere, pazarlama elemanı ile satış elemanı arasında hiç fark yok sanılıyor. Pazarlama ile satış aynı kefeye konuyor; aynı şeymiş gibi algılanıyor. Bu kargaşaya sadece alaylılar değil, iş dünyasındaki isimler de, mektepliler de katkı yapıyorlar.

İkincisi, pazarlamayı satıştan ibaret görenler yüzünden ahali (tabiatıyla elemanlar da) pazarlamaya pek de iyi gözle bakamıyorlar. Pazarlamanın adı bile kirlenmiş durumda. Ona yeni ve temiz bir isim gerekiyor.

İnsanlar, iş yaptıkları firmaların kendilerini birer müşteri olarak görmesinden de, kendilerine bir şeyler satmaya çalışan satıcı ve satışçılardan da nefret ediyor.

Ahali, sabahtan akşama yoğun saldırılar altında. Ekrandan, radyodan, sayfadan, sokaktan, mağazadan, ambalajdan, kapıdan, bacadan, göze, kulağa, zihne, cüzdana ağır hücumlar var. Haliyle insanlar bunlardan kaçmaya, sakınmaya çalışıyor.

Kısaca anlatmak zor, ama denemeli ve demeliyim ki, pazarlama sadece pazarlama elemanlarının işi olan bir meslek değil, herkesin ama herkesin, işinin ve hayatının vazgeçilmez bir parçasıdır.

Pazarlama, hayata ve işe özel bir bakış açısıdır:

Yaşamak için yaptığı her işin bir alıcısı olduğunu; bu dünyaya bir vazife için gönderildiğini; alıcısına (müşterisine-muhatabına) ne kadar iyi hizmet ederse her iki âlemde de hayatının o kadar iyileşeceğini; hizmet edenin hizmet bulduğunu; hizmet edilmek isteniyorsa hizmet edilmesi gerektiğini idrak edebilmektir. Almak için vermesini bilmektir…

Bunu göremeyenler, pazarlamayı cerbeze bir satışçılık, pazarlama elemanlarını da sinek gibi ezilecek varlıklar olarak algılıyor, “Pazarlama Elemanları” aramaya devam ediyorlar.

FATURA TEMELLİ PAZARLAMA

2011-01-19T17:13:00.000+02:00

FATURA TEMELLİ PAZARLAMA

Bankaların otomatik ödeme hizmetlerinin bir faydası var. Her ay nerelere ödeme yaptığınızı toplu halde görebiliyorsunuz. Elektriğe, suya, gaza, telefona, internete, TV’ye ve benzerlerine ne kadar harcamanız olduğu bir çırpıda görülüyor.

Geçenlerde bir husus daha dikkatimi çekti. Havalar çok soğuk olmadıkça, doğal gazla değil, klimayla ısınır olmuşuz. Belki de son gelen gaz faturasının yüksekliği, elektrik faturasının da her zamankinden daha düşük oluşu alttan alta bizi böyle bir tercihe yöneltti. Bu değişiklik, faturaların birbiriyle rekabet ettiği gerçeğini görmemi sağladı. Sahi ya, aslında bütün harcamalarımız başka bazı harcamalarımızla yakından ilgiliydi.

Harcanabilir gelirimiz bir yerlerden bir şekilde geliyor, zamanı geldiğinde bir şekilde çeşitli iş ve ihtiyaçlar için bir yerlere harcanıp gidiyordu. Mesele, iki yakayı bir araya getirebilmekte, gelirlerle harcamaları dengeleyebilmekte yatıyordu. Ya harcadığımız kadar gelir elde etmenin veya eldeki geliri idareli harcamanın bir yolunu bulmalıydık.

Bizler tüketici olarak gelir ve harcamalarımızı yönetmeye çalışırken, bizi hedef almış onbinlerce firma da, bizim harcamalarımız üzerinde bir şekilde etkili olmak için uğraşıyorlardı. Kim üstün gelirse o daha fazla kazanıyordu.

İşte bu noktada, pazarlama için yeni bir bakış açısı, belki de değişik bir pazarlama tanımı ortaya çıkıyordu. Firmalar açısından bakıldığında pazarlama, faturalar arası bir yarış olarak kendini gösteriyordu. Her firma, kendi faturasıyla müşterilerin “ödeme listesinde” yer almaya çalışıyor, yer alabildikleri ödeme listelerinde de, diğer faturalara karşı payını daha da büyütmeye uğraşıyordu. Bir bakıma, ortada “Fatura Temelli Pazarlama” veya “Faturalar Üzerinden Rekabet” gibi bir durum vardı. Firmalar müşterilerinin cebindeki harcanabilir gelirleri, bu faturalar üzerinden, bu faturalar arasındaki yarışın bir sonucu olarak kendi ceplerine aktarabiliyorlardı.

Fatura faturayı yener anlayışıyla, firmalar “Fatura Temelli Pazarlama” tarzı bir yaklaşım izlemek istiyorlarsa, şu sorulara cevap bulmalıydılar:

i. Biz kimlerin “fatura profillerini değiştirmeye” girişmeliyiz?

ii. Kimler, hangi kesimler ve ne gibi özellikleriyle bizim için fatura profillerini değiştirmek için ideal adaylar olabilir? Hangi kitleler üzerinde en başarılı sonuçlar alabiliriz?

iii. Bizim için hedef kitlenin fatura profili içinde hangi kalemler (faturalar) anlamlıdır, önemlidir. Hangilerinden pay, hangilerinden destek alacağız?

iv. Hangi faturalar bizim için rakip, hangi faturalar bizim için destekçi-işbirlikçi olacaktır?

v. Hedef kitlenin fatura profilinde nasıl bir faturayla yer alacağız? Hangi faturaları etkileyeceğiz? Müşterilerin hangi faturalarını azaltmayı, hangi faturalarını çoğaltmayı hedefleyeceğiz.

vi. Bu şartlar altında ve bu hedef kitle için bizim fatura tutarlarımızı daha da arttırmak için neleri ve nasıl yapmalılız?

vii. Biz fatura hedeflerimize ulaşıncaya kadar, hedef kitlenin fatura profilinde ne gibi değişiklikler olması ihtimali vardır? Bunun bize yansımaları neler olabilir?

Demek ki neymiş?

Pazarlama, birilerinin fatura profillerini etkilemek için girişilen uğraşılarmış!

BULANDIRMAYA DEVAM

2010-12-23T15:17:00.000+02:00

İnsaf sahibi halkımız son yıllarda enflasyonda ve ilaç fiyatlarında sağlanan başarının farkında. Ömrümüz boyunca böyle bir fiyat istikrarı ve böyle bir ucuzlama görmedik.

Bu durum bazı firmaları elbette rahatsız etti. Daha fazla kazanç için fiyatlarını keyiflerince yukarı çekmede zorlanan firmalar, müşteri çekmek için fiyatlandırmada da nice yeni ve ince yollar keşfedip geliştirdiler.

Fiyat, oldum olası satıcıların önde gelen bir silahı olmuştu. En baba marka ve şirketler dâhil, firmalar, fiyata dayalı rekabetten bir türlü vazgeçemediler. Bankacılardan, telefonculara, marketlerden tekstilcilere, fiyatlarla oynamadan edemiyorlar. Fiyatlarda, indirimlerde, taksitlerde, tarifelerde, faizlerde, bonuslarda, ikramiyelerde, bedavalarda, hediyelerde, kampanyalarda, her gün birbirleriyle kapışıyorlar. Müşterileri şaşkına çevirip, müşterinin fiyat algısını bulandırmayı amaçlıyorlar.

Bu tarife ve kampanyalar, müşteriler arasında önemli fiyat farklarına yol açıyor. Kimi az kimi çok ödüyor; çok ödeyenler az ödeyenleri finanse ediyor; az ödeyenler çok ödeyenlerin sırtından geçiniyor.

Nedense firmalar, bir türlü, dürüstçe, mertçe, açıkça ve açıklıkla, mal ve hizmetlerini kaça sattıklarını gösterecek sade tarife ve fiyatlandırmalara yanaşmıyorlar. Müşterilerin bazısını kayırırken, kimilerini cezalandırıyorlar. Tüketicinin fiyat algısını gölgeleyip, voliyi vuruyorlar.

Devletin en büyük müşteri olduğu ilaç fiyatlarında yaşanan çarpıcı gerilemeler, alıcının akıllı ve adil davrandığı, tezgâha gelmediği durumlarda fiyatları frenlemenin mümkün olduğunu ortaya koyuyor.

Milyonlarca tüketici, alışverişlerinde basiretli ve organize davranmadıkları sürece, firmaların, fiyatları bulandırıp, cüzdanlara uzanma operasyonlarının kurbanı olmaktan kurtulamayacaklar.

2011 yılında da, daha şiddetli, hatta anlık fiyat oynaklıklarıyla, yeni kampanyalarla karşılaşacağız. Faturalarımızın neden beklediğimiz gibi gelmediğini, bedavalar altında gerçekte neler ödediğimizi bir türlü anlayamayacağız.

Hiç şüpheniz olmasın!

KAÇ TOSLAMA GEREKİYOR?

2010-11-27T15:28:00.002+02:00

Beynin nasıl çalıştığıyla başkaları kadar, pazarlamacılar da yakından ilgileniyor, çünkü işler orada bitiyor.

Daha çok satmak için hemen her gün yeni tarife sunan uyanık pazarlamacıları gördükçe, Iowa üniversitesinde Antonio Damasio ve ekibinin (Antoine Bechara, Hana Damasio, Daniel Tranel ve Antonio R. Damasio, "Deciding Advantageously Before Knowing the Advantageous Strategy," Science, Feb. 1997) yıllar önce yaptığı bir deney aklıma gelir. Acaba ahali, kartların hileli olduğunu ne zaman fark edecek, derim.

Deneklere ikisi kırmızı, ikisi mavi sırtlı dört deste kağıt sunuluyor. Her kart size belli bir miktar kazandıracak veya kaybettirecek, deniyor. Bir deste seçip, bir kart açmaları isteniyor. Maksimum kazanç için oyun tekrar tekrar oynanabiliyor. Yalnız, deneklerin bilmediği bir gerçek daha var. Kartlar öyle düzenlenmiş ki, kırmızı destelerde kazançlar da kayıplar da çok yüksek, mavilerde ise kazanç ve kayıplar daha mütevazı olup; sadece mavi destelerden kağıt açanlar kazanabiliyor. Tabiî, denekler bundan habersizler.

Sonuçta ne olmuştur dersiniz?

Deneklerin çoğu yaklaşık kırk-elli kart çektikten sonra neler döndüğü konusunda bir şeyler sezmeye başlamış. Neden mavi desteden çektiklerini bilmeseler de, bunun daha iyi bir seçim olduğunu hissediyor; ancak seksen kart açtıktan sonra kırmızıdan çekmenin neden yanlış olduğunu açıklayabiliyorlarmış. Yani, işin aslı ancak seksen denemede fark ediliyormuş.

Aynı deneyi terleme testleriyle birlikte yaptıklarında deneklerin onuncu karttan itibaren kırmızı destelere stres tepkileri vermeye ve daha az kırmızı seçmeye başladıkları görülmüş. Denekler ancak kırkıncı kartta destelerde bir “numara” olduğunu sezdiklerini söylemişler. Oyunu bilinçlerinde fark etmeden önce oyunu anlıyor, fakat içlerindeki sesi duyamıyor, dinlemiyor, doğru adımı atmak için seksene kadar devam ediyorlarmış.

Acaba diyorum, kendilerine kurulan tuzakların farkına varmaları için müşterilerin daha kaç kere aldatılmaları gerekiyor?

Haa, bir de, bir kesim gazeteci, siyasetçi, sözde uzman, bürokrat ve atanmış, bu güzelim ülkede pek çok şeyin değiştiğini acaba kaç toslamadan sonra anlayacaklar?

Merak ediyorum.

NE ANLADINIZ?

2010-11-16T14:22:00.000+02:00

Testlerden bıkan, klasik sınavları özleyenlere güzel bir sınav sorusu olur.

Kurban Bayramının ilk günü, 16 Kasım 2010’da TTNET abonelerine gönderilen aşağıdaki metni dikkatle okuyunuz.

a. Bu tarifeyi/teklifi kabul edenlerin başına neler gelebileceğini, belirli kullanım şartları altında ne miktar bir faturayla karşı karşıya kalacaklarını öngörürsünüz? Örnek şemalar üzerinden açıklayınız…

b. Muhtemel müşteriler bu teklifi hangi gerekçelerle kabul veya redderler? Zihinlerinden geçmesi muhtemel düşünceleri açıklayınız.

c. Ayrıca, içinizden geçen bütün samimî düşünce, duygu ve yorumlarınızı olabildiğince açık bir ifadeyle yazınız.

TTNET’le internet keyfini dışarıda da doya doya yaşayın diye;

TTNET’le 500 MB Akıllı 3G Paketleri ilk 6 Ay bedava, sonraki 18 ay ise 9,99 TL

Üstelik kota aşım sürprizine son! 2GB’a kadar ilave 500 MB sadece 9 TL

TTNET Akıllı 3G Paketleri ile dışarıda da internete bağlanmanın keyfi çok ekonomik fiyatlarla!

“6 ay Bedava Akıllı 3G Paketi Türk Telekom Bayilerinde ve Türk Telekom Ofislerinde satışa çıkmıştır. Kampanya 6 Ağustos 2010-31 Aralık 2010 tarihleri arasında geçerlidir,

24 aylık taahhütlü paketin ilk 500MB'lık kullanım bedeli ilk 6 ay BEDAVA olup sonraki 18 ay 9.99TL/ay'dır . 500MB'ı geçen ek kullanım aralıklarında (1GB, 1.5GB ve 2GB için ) ilk 6 ay sırası ile 9TL, 18TL ve 27TL ücret uygulanır, sonraki 18 ay sırası ile 18.99TL, 27.99TL ve 36.99TL'dir .Her ek 500MB'lık kullanım 9TL'dir. Esnek kademeli kotalar 2GB'a kadar geçerlidir. Aylık 2GB'ı aşan mobil internet kullanımları için kota alım bedeli 0,05TL/MB'dır.Tüm fiyatlara % 18 KDV ve % 5 ÖİV dâhildir. 31.78TL değerindeki hat açılış özel iletişim vergisi TTNET tarafından karşılanacaktır, geriye kalan 12.26TL'lik telsiz ruhsatname ücreti ve aylık telsiz kullanım bedeli 1.02TL abone tarafından karşılanacaktır. Yıl sonuna kadar ''sınırsız WiFi dakikası'' hediye olup, 2011'de hediye WiFi ayda 600dk ile sınırlandırılacaktır.

Kampanyadan yararlanmak için TTNET ADSL taahhüdü vermeniz ve Avea 3G aboneliği başlatmanız yeterlidir. ADSL aboneliğinde bir üst pakete taahhütlü geçiş uygundur, ancak bir alt pakete geçerek taahhüt verildiğinde kampanya geçerli olmayacaktır. TTNET ADSL paketlerine ve Avea aboneliklerinin 24 ay boyunca taahhüt verilmesi zorunludur. Mevcut taahhütlü TTNET ADSL aboneleri bu kampanyadan yararlanamaz. Taahhütnamenin iptal edilmesi halinde ceza bedeli uygulanır, modemin cari bedeli olan KDV dahil 75TL ve iptal anına kadar verilmiş olan tüm indirimler aboneden geri alınır. Kampanya TTNET ve Avea işbirliği ile gerçekleştirilmiş olup, mobil iletişim Avea tarafından sağlanmaktadır. 3G Mobil Modem Avea sim kartı ile çalışır. Aylık dönem içinde kullanılmayan MB'lar bir sonraki aya devretmez. Kampanya stoklarla sınırlıdır.''

OPEN MARKETING / AÇIK PAZARLAMA

2010-10-28T11:56:00.000+03:00

Open Marketing / Açık Pazarlama

Amerikan ağırlıklı medya insanların temel paradigmalarını sistematik olarak etkiliyor. Çaktırmadan bazı şeyleri emrediyor. Dünyayı ve başkalarını unutturuyor. Çocuklar çizgi filmlere yapışıp kalıyor. Filmlerde yansıtılan temel değerler ve bakış açıları, sonradan eğitimle de sopayla da değiştirilemiyor. Düşünce ve inancın temel taşları olan bazı “semboller” bu yoldan zihinlere yerleştiriliyor.

İnternette durum biraz daha değişik. Altyapının müsait olması sayesinde, gençler, gruplar (cemaatler) oluşturup aralarında, mektup, müzik, resim, şaka-gırgır, ödev, proje, ders notu ve benzeri şeyleri paylaşmayı öğrendiler. Bu bir hayat tarzı oldu.

“Paylaşmayı profesyonel amaçlarla kullanamaz mıyız?” fikrinden yola çıkan Paul Christ isimli biri, Açık Pazarlama Projesi, APP, adını verdiği bir konu önermiş. Hoşuma gitti. Sizlerle “paylaşayım” istedim.

Kapalı kapılar arkasında iş yapılan bir dünyadan, açık fikirli insanlar dünyasına doğru bir gidiş var. Açık kaynak kodlu geliştirme yöntemine dayalı Linux, kodunu gizleyen Microsoft karşısında çaktırmadan büyük başarılar elde edebiliyor.

Açık Pazarlama Projesi’nde, “Göç yolda düzülür” ve “her çiçekten bal” tarzı bir yaklaşım uygulanıyor. Mesela, yeni bir dergi yayınlayacaksınız. Veya yeni bir TV programı geliştiriyorsunuz.

Paylaşma ve demokrasi kültürünü hazmedememiş bir ortamda bu nasıl başarılır? Şöyle yapılır: Fikrin sahibi kişi, kafasındaki dergiyi dergide istihdam edeceği insanlara dikte eder, ekip de bir şablon dahilinde emirle dergiyi hazırlar. Son aşamada dergi, okuyucunun önüne “pat” diye atılır, yeni bir emirle müşterilere “bu dergiyi oku!” denir.

Halbuki, daha “insanî” bir yaklaşım olarak APP daha iyi sonuçlar verebilirmiş. İddia böyle.

APP, mesela dergi örneğinde, şöyle uygulanır: Dergi fikrinin sahibi, bu fikrini önce yakın çevresindekilere açar. Bir güzel anlatır. Bu kişinin çevresindekiler çoğunlukla, onu seven, onun başarısını isteyen, belki de başarısından pay alan insanlar olacağından, bunların her biri, kendi açısından dergi fikrine çok değerli katkılarda bulunur. Bu katkılarla birlikte proje yeni bir şekil alır. Böylece proje daha fikir aşamasındayken bile zenginleşmiş, taraftar kazanmış olur.

Daha sonra bu fikir, dergiye fiilen katkısı olacak insanlara anlatılır. Düşünceleri, hayalleri, önerileri ve tasarılarıyla birlikte yazarlar, editörler, grafikerler, muhasebeciler, reklamcılar, halkla ilişkilerciler, projeye yeni renkler ve yeni değerler katarlar. Bu insanlar bir yandan da, projeyi hayallerinde süsleyerek yavaştan ona “âşık olmaya” başlarlar.

Proje olgunlaştığında sıra, müşterileri de fiilî ve duygusal olarak işin içine katmaya gelir. Aslında geliştirme sırasında bazı müşteriler fikir ve değerlendirmeleriyle katkıda bulunmuşlardır. Ama bu yetmez, pazardaki diğer müşteriler de bir şekilde katılıma davet edilmeli, firma, ürün veya marka etrafında paylaşan bir grup oluşturmaları sağlanmalıdır.

Neticede ortaya çıkan proje herkesin projesidir ve bu insanların hayatlarının paylaşılan bir parçası olmuştur.

Paylaşma ve demokrasi kültürünü bir işletme çerçevesinde değilse bile, Ankara’daki bazı koltuk sahiplerine uygulatabilmek, elbette çok çok daha zor. Paylaşmayı bilirsek, ikisinin de üstesinden geliriz.

Ülkeler üstü uzlaşmalarla şekillenen yeni bir Avrupa’nın kapısında bulunduğumuz şu dönemde, paylaşmayı ve katılmayı esas alan oyunlara, oyuncaklara, çizgi filmlere ve aklı başında bir TV-sinema endüstrisine ihtiyacımız var.

Bir de kafayı bu paylaşma fikrine takacak, bunun aletlerini geliştirecek bilim adamlarına...

BEKLEME YAPMAYIN (!)

2010-08-21T14:07:00.002+03:00

Pazarlamayı, pazar fırsatlarını değerlendirmekten ibaret sananlar, bu memlekette başımıza üç iş sardılar: Dersaneler, Özel Üniversiteler ve MBA’ler (embiey okunur).

Üniversiteye hazırlık için ilkokul öncesinden başlayan serisiyle özel dersaneler, sistemin ayrılamaz bir parçası oldu.

Dersanecilik özel üniversitelere evrildi. Ekran boyu sürdürdükleri pazarlama çabaları ne sonuç verdi, kontenjanlarının ne kadarı doldu, kayıtlar bittiğinde anlayacağız.

Şimdi sırada MBA’ler var. Üniversite mezununun zihni, MBA ve yüksek lisans programlarıyla meşgul.

Kırk yıllık akademik hayatı boyunca MBA ve yüksek lisans programlarında hocalık yapmış bir pazarlama akademisyeni olarak gençlere, MBA kararı almadan önce çok iyi düşünün; kararınızı, seçiminizi ve tercihinizi bilerek yapın, demek istiyorum.

Şöyle ki:

MBA’ler girişimciliğinize pek yardımcı olmaz, sadece işletmecilik konularıyla tanıştırırlar. Girişimcilik, kendi başına iş kotarma yeteneğidir ki, okuldan mı alınır, yaşanarak mı olur, bilinmez. Asıl ihtiyacınız, iş yaptırıcılığınızı geliştirmektir.

En tepedekiler hariç MBA diplomaları size çok iyi iş, çok yüksek maaş garantilemez. Ayrıca, diplomanıza dayanıp sıradan işleri kabulde zorlanırsınız. Diplomanız, ilerlemenizin önünde bir duvara dönüşür. Şânınıza, havanıza uygun bir iş bulamayınca moraliniz bozulur.

Gündüz MBA’lerinde, yıl boyu kazançtan mahrum kalır; gece programlarında ise, ücreti yanında, iş yoğunluğu ile eğitimin gereklerini (ve aile sorumluluğunu) bir arada yürütmekte zorlanırsınız.

En önemlisi de, yetişkin bir insan olduğunuzu ve hayatın gerçeklerini öğrenmek için bir-iki yıl daha oyalanmak tehlikesidir.

Onbeş yıllık öğreniminiz döneminiz boyunca başkalarının programladığı bir hayata alıştırıldınız. Ne okuyacağınız, ne düşüneceğiniz dayatıldı. Siz de uydunuz, uyudunuz.

Ama bir gün uyanacak, kendi başınıza kalacak, bir sarsıntı yaşayacaksınız. Hayatı ertelemenin, yeni bir durağa, MBA’ye sığınıp, beklemenin âlemi yok.

Yağmurlarına, fırtınalarına, güneşli günlerine ve hayatın keyfine şimdiden koşun.

“Bekleme yapmayın”, oyalanmayın!

HESABINI BİLENLER, BİLMEYENLER

2010-08-15T23:45:00.001+03:00

Etrafta bir dizi hesabını bilenler taifesi, hedef aldıkları milyonlarca insanın hesap bilemezliğinden istifadeyle kampanya üstüne kampanya peşindeler. Kampanyaları için TV’lerde yer bulamıyorlar. Bunlara göre, hayat bedava, her şey bedava!

Lütfen alınmayalım ama birileri bizi kullanıyor. Kuruşları milyonlarla çarpıp büyük hesaplara oynuyorlar. Kampanya yapan kazanıyor. Millet de üç kuruş kazandığını sanıp kampanya maymununa döndürülüyor.

Kabul edelim ki, iş ufak tefek konulara geldiğinde de hesabımıza dikkat etmiyoruz. Markette fiyatlar kuruş kuruş yazılır, kasalarda kuruş kuruş biplenirken, nakte gelince, en küçük para beş kuruş... Ona bile dönüp bakan pek yok. Küsurat keyfince yuvarlanıyor. Müşteri de sormuyor. (Kartlı ödemelerde kuruşu kuruşuna yazıyorlar. Buna da şükür.)

Ya, en kârlı sektör bankalar? Hani şu maaş promosyonunu çalışanlara vermesi tartışılan kurumlar! Masraf alarak müşteriyi şubeden caydırıyor, ATM’lere yönlendiriyor, şubede yaptığın her işi burada da yaparsın diyorlar, bir yandan da, ATM’lerde masraf kesiyorlar. Bazı işlerde “yaparım ama kuruşunu/liranı keserim” uyarısıyla Evet/Hayır oynuyorlar. Kuruşa kim bakar!

ATM’lerde bazı işlemler kartsız bile yapılabiliyor ama araya başka banka karıştığında bankadaki parana bir ortak daha çıkıyor. Bankalararası geçişi cazip gösterip, geçiş üzerinden para kazanıyorlar.

Benzer uygulama numara taşınabilirliği numarasıyla telefon şirketlerinde de yapılıyor. (Diğer numaralarının haddi hesabı yok.) Eskiden telefon numarasına bakar, muhatabın hangi operatörün müşterisi olduğunu, hangi tarifeyle konuşacağını anlardık. Şimdi öyle mi? Önce değişik bir biip sesi. Anlıyorsun ki, muhatabın operatör değiştirmiş. Operatör dışı tarifeler, malum dört beş kat daha yüksek. Her yöne tarifeleri ayrı bir numara… Müşteriler kolayca yanılabiliyor.

Demem şu ki, sinekten yağ çıkarma gayretleri bu havalı firmalara hiç ama hiç yakışmıyor.

Müşteriden kırpmaya değil müşteriye kazandırmaya yoğunlaşsalar iyi olacak.

ÇOĞULCU / ÇOĞUNLUKÇU PAZARLAMA

2010-07-10T14:19:00.001+03:00

Dağ fare doğurdu… Ne şiş yansın, ne kebap… İbrikçibaşılık... Dostlar alışverişte görsün… Bir kelime bir işlem… İnce ayar çekildi… Metin düzeltmeden, metin düzenlemeye… Kıldan ince, kılıçtan keskin… Söz ola bitire işi, söz ola götüre başı…

En çok da, “çoğulculuğa hayır, çoğunlukçuluğa devam…” yorumunu beğendim.

Bu ülkede belli bir zihniyet hâlâ sadece kendilerine zimmetli bir çoğunlukçuluk peşindeler. Dünyanın, toplumların ve insanî değerlerin özündeki çoğulculuğu kabullenemiyorlar. Farklılığın zenginlik getirdiğini, değiş tokuşun olmadığı durumlarda işin dayatmayla sonlandığını göremiyorlar.

Herkes bir bakımdan üstün olabilir. Ama birileri her bakımdan üstünlük iddia ettikçe huzur olmuyor. Piyasalarda bile…

A. Selim Tuncer dostumun hoş bir tespiti var:

Pazarlama, demokratik bir siyasî rejim ve demokratik piyasalar ister. Toplumlar, hiç değilse zihnen çoğulcu ve katılımcı bir demokrasiyi benimseme eğilimi taşısa da, piyasalar, “çoğunluk demokrasileri”nin tahakkümcü ve çoğunluk sultasına dayanan gücünü (kafa sayısı olarak değil, para sayısı olarak) elinden bırakmamak için hâlâ direniyor.

Gerçek pazarlama, demokratik piyasalarda hayata geçecek “çoğulcu pazarlama”dır. Hatta hedef, “paydaş demokrasisi” olmalıdır.

Tuhaftır. Piyasalara demokrasi getireceği sanılan Internet bile, çoğulculuktan ziyade çoğunlukçuluğa hizmet ediyor, gibi görünüyor. Farklardan çok dayatmaları güçlendiriyor, sanki. Bu yaz ne okuyalım diyenler, önce çok satanlar listesine göz atıyorlar. Makalelerin okunma yoğunluğuna göre sıralandığı sitelerde gündem ne olursa olsun, en tepedeki isimler yıllardır değişmiyor. Çok satan çok satıyor, çok okunan çok okunuyor. Sahte-uydurma listeler bile iş yapıyor. Sosyal medya aldı başını gidiyor. Çoğulcu eziliyor, çoğunlukçu hükmediyor.

Bizler de müşteriler gibi içimizdeki kavgayı söndüremiyoruz. Özelde ve söylemde çoğulculuk (farklılık) istiyor, ama işte ve eylemde çoğunlukçuluktan (tek tipten ve tahakkümden) vazgeçemiyoruz.

Haydi hayırlısı…

AKILİÇİ AKILDIŞILIK

2010-06-28T14:09:00.001+03:00

Hukukta, siyasette, futbolda, trafikte, işhayatında ve pazarlamada, akla ziyan işlerin doruğa çıktığı bir dönemde, “Akıldışı Ama Öngörülebilir” (Dan Ariely, Optimist, Haziran 2010) kitabı bendenize ilaç gibi geldi.

Orijinali yayınlandığında da ses getirmişti, şimdi Türkçesi çıktı. Kitap, insan denen varlığın karar ve tercihlerinde pek de hesaplı davranmadığı gerçeğinden yola çıkıyor.

Elbette hesabını iyi bilenler de var.

Pazarlama yöneticileri dâhil, işi insanla biten herkes, insan davranışının bütün yönlerini anlamaya çalışıyor, yakaladıkları ipuçlarına göre yine insanlara yönelik işlerle uğraşıyorlar. İş bilenin, kılıç kuşananın.

Son dönemlerdeki araştırmalar insanın sanıldığı kadar mantıklı davranmadığını ortaya çıkardı. İnsanın hesabını tam bilemediğini ve çıkarını tam kollayamadığını fark edenler çoğalıyor. İnsan davranışının kanunlarını, mantıklı veya mantıksız görünen ve fakat sonucu önceden kestirilebilen durumları keşfedebilenler, bireyleri, kitleleri, toplumu ve hatta bütün bir milleti daha kolay “manipüle” edebiliyorlar.

Pazarlamada müşteriyi belli davranışlara yöneltmek için kullanılan teknik ve araçların haddi hesabı yok. Fiyat etiketlerinden, bedava tekliflere, cazip karşılaştırmalardan, enteresan kampanyalara varıncaya kadar piyasalarda alttan alta ne gibi cinlikler yapıldığını uzmanları iyi biliyor.

Pazarlama insanları kandırma sanatıdır demiyoruz ama onun müşteri tercihlerini bir şekilde etkileyebilecek güç, araç ve tekniklere sahip olduğunu da inkâr etmiyoruz. İşte “Akıldışı Ama Öngörülebilir” kitabında kararlarımızı biçimlendiren bir dizi gizli kuvvet, ne oldukları, nasıl işledikleri, nerelerde kullanıldıklarına dair çeşitli örnekler ve deneyler üzerinden anlatılıyor. Piyasa içinde ve dışında tuhaf davranmamıza yol açan gizli sebepler bir bir açıklanıyor.

Anlıyoruz ki, insanlar kimi zaman budalaca görünen, kimi zaman da fecî sonuçlar doğuran belli hataları farkında olmadan ve sıklıkla işliyorlar.

Ve dahası, birileri bu hataları öngörebiliyor ve kendi lehlerine kullanabiliyorlar.

Aman dikkat!

VUVUZELA: DELİKSİZ ZURNA

2010-06-14T16:11:00.000+03:00

Dünya kupası bütün gündemleri aşıp, futbolun sadece futboldan ibaret olmadığını, nerelere kadar uzandığını ve pazarlamayla bağını bir kere daha kanıtlıyor.

Dünyanın neresinde insanları çeken bir olay varsa, pazarlama oradadır. Pazarlama her deliğe girer, her delikten pazarlama çıkar, sözleri boşuna değil.

Uzmanları bilir, her dünya kupası unutulmaz ünlüleri, sahneleri, olayları, sembolleri ve ürünleri beraberinde getirir. Bunların her biri dikkatlice planlanıp pazarlanır ve vakti geldiğinde birer pazarlama nesnesine dönüştürülür, üzerinden para kazanılır. Olaylar sembolleşir, kitleler sembollerle yönetilir.

Vuvuzela, şimdiden 2010 Dünya Kupası’nın sembol ürünü oldu. Güney Afrika Zurnası da denebilir. Tekdüze bir sesi var. Esaslı bir ciğer isteyen bu aletin geçici sağırlığa sebep olabilen güçlü sesi, sis düdüğü, fil sesi, sinek veya arı vızıltısına benziyor.

Vuvu, Zulu dilinde gürültü anlamına geliyor. Vuvuzela, mahallî kültürün bir parçası. Kabile halkını mühim toplantılara çağırmak için öttürülüyormuş. Bir rivayete göre vuvuzellanın ünü, Çin yapımı bu plastik zurnaların Afrika’da onbeş sene önce bir bira firmasının promosyonu olarak dağıtılmasıyla parlamış. 2009 Konfederasyon Kupası maçlarından sonra da bir çılgınlık halini almış.

Dünyada kitleleri peşinden sürükleyen her başarılı ürün/firma/ülke gibi, vuvuzelanın sevenleri kadar düşmanları da çok. Bunların sevgileri de, nefretleri de şiddetli. Kulakları sağır eden gürültüsü yüzünden ağır küfürlerle yasaklanmasını isteyen karşıtları kadar, Afrika’da futbol vuvuzelasız olmaz diyen fanatikleri de çok.

Vuvuzela, genelle yereli buluşturan bir alet. FIFA, milyarlara ulaşan organizasyonuyla bütün dünyayı ayağa kaldırırken, vuvuzela da yerel Afrika kültürünü dünyaya tanıtıyor. Mahallî kültür küresel bir ürüne dönüşüyor. Global bir hareket yerele güç veriyor.

Vuvuzela kendiliğinden gelişen masum bir kültürel öğe mi, yoksa bir pazarlama numarası mı, varın siz karar verin!

Hatırlatırız, futbol sadece sahada oynanmıyor…

SİZİ DE BEKLERİZ....

2010-06-05T17:37:00.001+03:00

İçeride ve dışarıda küresel gündemlerden ulusal gündemlere, oradan meslekî ve şahsî gündemlere hızla geçilir oldu. Lütfen, şahsî saymayın; sevinçler paylaşıldıkça çoğalır anlayışıyla yazıyorum:
Pazarlamanın binlerce uygulama örneğini içeren Pazarlama Bi’ Tanedir, blogdan çıkıp, kitap olarak da yayınlandı. Değişik, yeni, farklı ve üstün işler yapmak isteyenlerin dikkatine sunuldu.
Piyasada doğru bir iş, iyi yapıldığında, arkası kendiliğinden geliyor. İşte bir örnek:
Microsoft ve Apple, izledikleri iki ayrı pazarlama çizgisiyle, pazarlamanın iki kutuplu olmaya meylettiğini kanıtladılar. (İki kutuplu dünya ve iki partili siyasî yapılar da öyle. Şimdilerde, bölgesel güç için iki kutupluluk gündemde…) Küçük cüssesi ve mütevazı pazar payı ile, Apple’ın piyasa değeri Microsoft gibi bir devin pazar değerini aştı. Büyüklük, tek ölçü değil. Algı da önemli. Microsoft’u, kendi müşterileri bile pek sevmezken, Apple, kitlelerin sempatisini kazanmış gibi duruyor.
Apple cephesinden gelen haberlere göre, bazı havayolları, oteller ve hizmet işletmeleri, Apple’ın bu yılkı yeni ürünü iPad’i müşterilerine kiralamaya başlamışlar. iPad kapış kapış, milyonlarca satıyor. iPad almak için ABD’ye gidenler, araya eş dost sokup edinenler, Leyla’sına kavuşmuş gibi sevinenler haberlere konu oluyor. Kitaptan biraz daha büyükçe ve ince bir ekran gibi duran bu aletle, milyonlarca e-kitap, yüzlerce dergi okumak; müzik dinleyip video seyretmek, oyun oynayıp e-posta alıp göndermek mümkün.
Bu ürüne olan merak, iştiyak ve talebi dikkate alan nice hizmet işletmesi cüz’i bedellerle bunları müşterilerine kiralayamaya başlamışlar. Yolculukta, otelde, restoranda vaktini okuyarak, dinleyerek, seyrederek değerlendirme imkânı sunuyorlar. Böylece kendilerini müşterileri gözünde farklı ve üstün bir konuma getirmeye çaba gösteriyorlar. Ee, tabiî, iPad’ın reklamını da, deneme sürüşünü de yapmış oluyorlar…
Ne diyelim iş bilenin, kılıç kuşananın.
“Apple Pazarlama” ve “Microsoft Pazarlama”, Pazarlamabitanedir’de henüz yok, ama yakında olacak.
Sizi de bekleriz efendim!

EĞİTİM İŞİ SABIR İSTİYOR

2010-06-03T15:49:00.000+03:00

Üniversitelerde bir ders dönemi daha kapanıyor. Bir tarafta girmek, öte yanda da kurtulmak için can atanlar… Ayrıca, mezuniyet sevinci veya hayata atılmak korkusuyla, Yüksek Lisans durağına sığınanlar da var.

Üniversitelerimiz ne âlemde? Bilime mi, piyasaya mı çalışıyorlar? ‘Her İl’e bir-iki’ deyip açılan kamu ve özel yeni üniversiteler derde derman oluyor mu? ‘Mezunlar iş bulamıyor, o halde üniversite eğitimi yetersiz’ hükmü doğru mu? Yoksa eğitimde yetersizliğin başka sebepleri mi var? Üniversiteler öğretmekten, öğrenmeye ve bilgi üretmeye zaman mı bulamıyorlar? Yoksa klikleşmeyle meşgul; ideolojilerini ve sıradan çalışmalarını bilim diye satmaya mı uğraşıyorlar? Doçentlik sınavlarında (2009) 100 den fazla etik ihlal dosyası neye işaret ediyor?

Ne yazık ki, üniversiteler giderek dershaneleşiyor, okumuş eleman yetiştiren birer meslek okuluna dönüşüyorlar. Gençlerimiz hayata, iş yapmaya, bir şeyler üretmeye yeterince hazırlanamıyorlar. Pek çoğu, bir meslek ve bir diploma sahibi olmanın, işte ve hayatta başarı için yeterli olacağını sanıyor. Üretken ve kaliteli bir insan olmayı, birlikte üretip, bir arada yaşamayı, üniversitede dahi öğretemiyoruz.

Devlet üniversiteleri öğrencinin kremasını alıyor ve bunları kalabalık içinde köreltiyor. Özel üniversiteler ise kontenjan doldurmak ve bütçe denkleştirmek peşindeler. Ekrandan ekrana gezdirdikleri PR’cı kadrolarla oluşturmaya çalıştıkları algılar gerçeklerle örtüşmüyor.

Devlet ve “vakıf” okulları beklendiği gibi birbirlerine rakip olamadılar. Eğitim karşılıklı olarak sulandırılıyor. Yeni araştırma alanlarıyla değil, yeni meslek kurslarıyla övünüyorlar. Meslek okulları/kurslarıyla üniversiteler/fakülteler arasındaki farklar kapanıyor. Sayıları artsa da, araştırmalar, tezler zayıflıyor. Bilimsel düzey düşüyor.

Bütün bunlara bir de hızla artan akademik kadro ihtiyacı eklenince, acelecilik artıyor, standartlar düşüyor, durum daha da ciddîleşiyor.

Hayat aceleye gelmiyor, eğitim işi sabır istiyor.

ANAYASAL PAZARLAMA

2010-04-11T11:57:00.003+03:00

Komisyon, çalışmaya başladı. Anayasa değişiklikleri yola çıktı. Anayasa deyince, akla başka yasalar da geliyor. Diğer bilimlerde olduğu gibi pazarlamanın da nice yasaları var. Bilimler üstü, hayata ve kâinata dair temel yasalar da cabası…

Elbette bu yasalar ile devlet, kurum ve yapılanmaları düzene sokan (sokamayan?) yasalar arasında dağlar kadar farklar var.

Bilimsel kanunlar, biz farkında olsak da olmasak da hükmünü icra ediyor. Aranıp bulunmayı, keşfedilmeyi, test edilmeyi bekliyorlar. Bunlara uyanlar kazanıyor, direnenler, yok sayanlar kaybediyorlar.

Hukukî anlamdaki kanunlar insan elinden çıkıyor. Bunlarla insan-insan, insan-devlet arasındaki ilişkiler kaideye bağlanıyor (bağlanmaya çalışılıyor). Toplum adına rol üstlenen bir grup insan tarafından yapılıyor. Sonra beğenmeyip yeniden yapılıyor. Yasaların babasına, hepsini bağlayanına, daha zor değiştirilenine ise “anayasa” deniyor.

Bizler bilimi, yani, hayatın anayasalarını pek takmıyor, ama insan yapısı yasalarla uğraşmayı pek seviyoruz.

Devletin birçok teşkilatında, nice yasalarla düzenlenmiş, adı kurum olan ama bir türlü kişisellikten kurtulup kurumsallaşamayan nice örnekler var. Aile işletmeleri de “aile anayasaları” hazırlatıyorlar. Ama bunlar içselleştirilmedikçe, amaç olmaktan çıkarılıp araca dönüştürülmekçe işe yaramıyorlar.

Pazarlamanın da yasaları var. Bazıları biliniyor. Niceleri keşfedilmeyi bekliyor. Yöneticilerin kendine özel yasaları olsa da bunun tam aksine davrananlar da başarıyı yakalayabiliyor. Bunları görünce, “ne biçim yasaymış ki bu?” diyor, yeni yasalar aramaya girişiyoruz.

Bir de, her fırsatta pazarlama adına hükümler savurup, değişmez kanunlar gibi bunlara sarılanlar var. Hayatın da, insan elinden çıkma yasaların da değiştiğini kimi kafalara anlatmak zor oluyor.

Demem o ki, anayasayı ve yasaları yapmak yetmiyor. Bunları topluma, halka ve ilgili çevrelere satmak da gerekiyor.

Anayasalar da pazarlanmak istiyor.

(Not: Pazarlamanın ana, baba ve yavru yasaları başka bir sefere…

Katkıda bulunmak isteyenler?)

HAYALİ BİLE GÜZEL

2010-04-04T12:37:00.000+03:00

HAYALİ BİLE GÜZEL...

Yayın yönetmenlerinin işi zor. Kimselerle mahkemelik olmadan her gün onlarca sayfayı ve yayın saatini doldurmak hiç de kolay değil. Rakiplerin hamleleri de, okuyucunun, patronun, yazarçizerlerin, reklam verenlerin, bürokratın, siyasetçinin birbirine zıt istekleri de gözden kaçırılmayacak.
Herkes farklı bir şey peşinde. Bana kalsa, hayatın en temel fonksiyonlarından biri olan pazarlama bilimini günlük işlerimizle buluşturan olay, araştırma, buluş gibi haberlere daha fazla yer/süre ayırırdım. Hem de, onbinlerce okuyucunun, pazarlamanın ve pazarlamacıların adını duyar duymaz irkilip, rahatsız olacaklarını, “yine mi?” veya “pazarlama da ne ki?” deyip itiraz edeceklerini bile bile…
Pazarlamaya karşı çıkanlar, bizim bildiklerimizi bilseler, pazarlamayı gerçekten tanısalar, onun halka hizmetin bir başka yolu olduğunu anlasalar, onu istismar etmeyen pazarlamacılara ve pazarlamaya karşı daha insaflı olurlardı. Müşteriler pazarlamayı yakından tanısalardı, pazarlama adına oynanan oyunların farkına daha kolay varırlardı. Halk pazarlamayı tanısa, kendini “büyük pazarlamacı” sanan profesyonel pazarlamacılar halkı kandıran samimiyetsiz davranışlarını sürdürmeye cesaret edemezlerdi.
ABD’de ve başka bazı ülkelerde, üniversiteler, bilimsel çalışmalarıyla birbirleriyle yarışırlarken, bir yandan da bulgularını popülerleştirme, halka yayma, bilgilerini geniş kesimlerin ilgi ve dikkatine sunma yolunda da ciddî gayretler gösteriyorlar.
Biz ise, uzmanlıkları kendinden menkul, bir şeyin değil her şeyin uzmanı, her konuda ahkâm kesmeye hazır, her konuda kaleme sarılan, her olayda kendilerine mikrofon uzatılan belli kişilerle, sayfa ve ekranları doldurmaya devam ediyoruz.
Doldurma dedik de… Şimdilerde, “kendisinden görüş istenen kişilere medya kuruluşu para ödesin mi, ödemesin mi” tartışması başlamış.
Bilimi, unvan elde etmek için yapılan bir iş gibi gören üniversitelerimizden, gerçek anlamda bilim üretmelerini ve bunları halka yaymalarını beklemenin, hayali bile güzel…

DRUCKER'DAN FİLM YAPIMINA VE PAZARLAMAYA

2010-03-27T12:43:00.001+02:00

HER FİLMİN GİŞESİ KENDİNE

Prof. Dr. İsmail Kaya

İşletme bilimi tarihindeki efsanevî isimlerin önde gelenlerinden biri olan Peter Drucker, işletmeleri bir senfoni orkestrasına benzetirdi. Yöneticileri de, işletmelerde çeşitli sesler çıkaran çalgıcıların ahenk ve temposunu sağlayan orkestra şefleri gibi görürdü. Ona göre orkestra şefi de, çalgıcıların hiç biri de diğerinden daha üstün veya daha aşağı değildi.

Drucker’ın işletme yönetimine getirdiği kavramlardan biri de “hedeflere göre yönetim” idi. Bir hedefi olanın, o hedefe ulaşma arzusuyla donatılanın, kendisine yeterli serbestlik ve teşvik sağlandığında zamanla kendini daha da güçlü bir şekilde motive edecek derin bir uzmanlığa kavuşacağı düşünülürdü. Herkesin amacına uygun çalıştığında en verimli olduğu, bunun da toplam verimliliği arttırdığı görülürdü. Orkestra örneğinde her çalgıcı başka bir ses çıkarsa da, her çalgıcıya düşen rol başka başka olsa da orkestranın nihaî hedefi seyirciyi memnun etmek oluyor idi. Ve memnuniyet için çalgıcılardan başka şeyler de gerekiyordu.

İşletmelerdeki “çalgıcılar”ın zaman içinde giderek daha ağırlıklı olarak birer “bilgi işçisine” dönüşeceği de onun öngörülerinden biriydi. Nitekim iş hayatında her kademedeki yöneticiler kadar bütün çalışanlar da zamanla daha fazla bilgi üreten, bilgi aktaran, bilgi tüketen veya bunların hepsini birden yapan insanlar haline geldiler. Geliyorlar. Herhangi bir iş yerinde personel ellerinde, karşılarında önlerinde ekranlar, tuşlar, klavyeler, kumandalar, gözler ekrana kilitli, kulaklar ful açık, sanki hiçbir sahneyi kaçırmadan bir oyun oynarcasına, alıyorlar, satıyorlar, kabul ediyorlar, reddediyorlar, yönlendiriyorlar, yazıyorlar, çiziyorlar, seçiyorlar, seçtiriyorlar… Fabrikalar, eneri santralleri, vinçler, trenler, büyük küçük operasyonlar hep ekran karşısında çalışanlarca yönetiliyor, yönlendiriliyor.

Birbirlerine anlık dokunuşlarla erişebilen, etkileyebilen ve etkilenebilen insanlardan oluşan böylesi bir iş hayatı bilgiye, fikirlere ve yeniliklere giderek daha fazla ihtiyaç duyar, bunlar sayesinde başarısına yeni başarılar katar hale geldi.

İş yapmak kolaylaşırken, yenilik zorlaşıyor

Ne yapılacağına karar verdikten sonra işin nasıl yapılacağını bilmek, ona uygun iş ve eylemlere girişmek bir anda kolaylaşıveriyor. Hedef ortaya çıkınca, o hedefe atış yapanlar da çoğalıyor.

Bazıları, işin başının kaliteli, yetenekli, becerikli insanlara bağlı olduğunu, insan varlıklarının önemini öne çıkarırlar. Kimileri de, iş hayatında yetenekli insan bulmanın değil, sıkı fikirler bulmanın daha önemli olduğunu ileri sürerler. Hangisi daha önemlidir sorusuna verilen cevaplar ekseriya yüzde elli elli dağılıyor. Çoğunluğun fikri ve şayet varsa halkın sağduyusu bir anlam ifade ediyorsa, bu cevabın neye dayandığını da açıklamak gerekiyor.

Nice yeteneklerin uygun ortamlar bulamadığı için fikir üreticisi olmaktan çıkıp, peki efendimciliğe yenildiğini, nice süper fikirlerin hayata geçirilmesinde işe hariçten karışanların suyu ne kadar bulandırdığını da yaşadıklarımızdan biliyoruz. O halde bu ikisinden birinin değil, oluşan/oluşturulan ortamın yani, firmadaki kültürün önemli olduğu da ileri sürülebilecektir.

İnsanların fikir üretme yetenekleri, süper fikirlerin üretilmesini teşvik eden bir firma alt yapısı ve ahengiyle yakından ilgili. Şayet büyük bir laf olarak görmezseniz diyebilirim ki, “Büyük fikir ve büyük yetenek yoktur, bunları büyüten büyük ortamlar vardır.”

Drucker, dünyada sayıları giderek daha da artan bilgi işçilerinin kas işçilerinden farklı yollardan motive edilmeleri gerektiğini de iddia ederdi. Dışsal kategoriden sayılan performansa dayalı bir ücretlendirme sisteminin mavi yakalıları etkileyebildiğini ama beyaz yakalıların daha ziyade ücret dışı, içsel motivasyon temelli, özgürlük, otonomi, kendini gerçekleştirme, yüksek amaçlar gibi yollarla harekete geçirilebileceklerini söylerdi.

Başka şeyleri de gözden kaçırabiliyoruz…

İşletme, yönetim, çalışan, fikir, bilgi ve süper yenilikler kapsamında kimi zaman gözden kaçabilen başka bir gerçek daha var. Sanılıyor ki, süper beyinlerden çıkma süper fikirler insan kalitesini de örgüt performansını da siler süpürür. Hâlbuki işin aslı öyle değil. Tam tersine, işletmeler süper fikirlere değil, birbiriyle uyumlu binlerce fikirlerle ayakta kalabiliyor, her geçen gün daha fazla minik fikirlere ihtiyaç duyuyorlar. Bireylerin bilgi yönlü motivasyonları da, örgütün bireyleri gaza getirmesi de, herkesin birer fikir işçisi, fikir üreticisi olabildiği yapılanmalarda mümkün olabiliyor.

Süper yenilikler yapmak arayışı, gizemli bir solo çalışma olarak algılanabiliyor ve tek bir fikre indirgenebilme eğilimini ve tehlikesini de beraberinde getiriyor. Oysaki tek bir fikirle dünyayı değiştirmek, dünyadan iz bırakıp geçmek, herkese, her fikre, her kuruluşa, her firmaya nasip olmuyor. Milyonlarcası dünyada harıl harıl çalışan işletmelerde yapılanlar, bir şimşek çakar gibi değil, daha ziyade bir film stüdyosundaki gibi, karmaşık bir geliştirme ve yenilikçilik süreciyle mümkün olabiliyor. Güçlü, kârlı bir ürün çok güçlü bir fikirden doğar sanılıyor. Film yapımında olsun, diğer sektörlerde olsun, piyasayı sarsan yenilikler yapmak için farklı disiplinlerden gelen çok sayıda insanı, çok sayıda problemi bir bütünlük içinde ve etkili bir tarzda çözmeye çağırmak, konuya ilgilerini çekmek, onları işe, çözüme dâhil etmek ve meseleyi birlikte çözdürmek gerekiyor.

Elbette işin bütününü ifade eden bir “yüksek konsept” (bir filmin ana konusu gibi) de gerekli. Ama bu bile yıllar sürecek bir sürecin adımlarından ilki ve sadece biri olmaktan öteye gidemiyor.

Bir Film Gibi:

Druckerden Film Yapımına…

Bir film (veya bir doktora tezi, veya bir proje) kelimenin tam anlamıyla binlerce fikirden oluşuyor. Filmin her cümlesi bir fikir, her sahnesi bir fikir, her karakteri, her karakterin giyimi, her sahne düzeni, arka planlar, kameranın konumu, kamera açısı, renkler, ışıklandırma, hareketler, duruşlar hepsi hepsi ayrı ayrı birer fikir ürünü. Yönetmen, yapımcı ve diğer yöneticiler her şeyi tasarlayıp, planlayıp ondan sonra ortaya çıkmıyorlar. Ekipteki yüzlerce insanın her biri, yapım sürecinin her aşamasında kendi sahalarında yepyeni fikirler, buluşlar, çözümler ortaya koyuyor. Organizasyonun, yapım ekibinin işleyişinde, hem artistik hem de teknik alanlarında her düzeyde buluşçuluk gerekiyor. Yapımcı ve yöneticiler işte bu binlerce fikri anlamlı ve sonuca dönük bir bütünlük içinde tutmakla uğraşıyorlar.

Ve Oradan Pazarlamaya…

İşte bu düşüncelerle, pazarlamanın hem işletmenin her noktasına hem de en tepesine sindirilmesi gerektiğini söylüyoruz. Her işletmenin, her film yapımcısının amacının seyirciyi, müşteriyi yakalamak, kendine çekmek, memnun etmek olduğunu, bu sonucu gerçekleştirmek için, içeriden dışarıdan katkısı olan herkesin filmin asıl konusunu güçlendirecek şekilde yönetilmesine ihtiyaç duyulduğunu iddia ediyoruz.

Pazarlama, satış ekiplerinin, havalı departmanların ve her şeyi bilen yöneticilerin elinden kurtulup, bireylerin gönüllerine, hatta ve hatta müşterileri de işin içine katacak derecede kitlelere mal edilemedikçe, insanların içlerine sindirilmedikçe, içselleştirilemedikçe, müşteri ve rakipler karşısında kolay kolay başarılı olunamayacağını düşünüyoruz.

Kişi olsun, kurum olsun, ürün olsun kampanya olsun, firma olsun marka olsun, piyasanızda bir anda başarılı olanlarla, başarısını nesiller boyu sürdürebilenleri ve bir müddet sonra toslayanları düşünün, o zaman ne demek istediğimiz belki daha da iyi anlaşılır.

Hayat herkese hak ettiğini veriyor.

Her film hak ettiğince gişe yapıyor.

Herkesin gişesi kendine…

CILKINI ÇIKARMAK

2010-03-13T14:24:00.001+02:00

SatıCI, fırınCI, boyaCI, camCI, servisCİ, suCU gibi bir sürü şuCU, buCUlarla kuşatılmış hayatımızı bizler de tüketiCİ olarak yaşıyoruz. Biz onlarsız, onlar da bizsiz olamıyoruz.

Bu cicilerin cucuların pek çoğu ile aramız iyi olsa da, aradaki çürükler ve bazı büyükler yüzünden, iki taraf birbirine tam manasıyla saygılı, hakkaniyetli ve insaflı davranıyor diyemiyoruz. Desek bile, söylem değil, eylem önemli.

Konu epeyce eski. “Dünya Tüketiciler Günü” Birleşmiş Milletler’ce, 1983 yılında tescil edilmiş. Biz de yılda bir anıyor gibi yapıyoruz.

Kendisine yönelik düşmanlık, saldırı ve ihmaller karşısında tüketicilerin koruma altına alınması yolunda, hükümetler, resmî kuruluşlar, akademik çevreler, STK’lar ve firmalar yıllardır uğraşırlar, konuşurlar, yazarlar, çizerler. Bazı firmalar bunu da bir fırsata çevirmeye çalışır, “tüketiciyi en iyi biz koruruz” havasına bile girerler. Akademik çevre buna “TüketiciCİLİK” diyerek iki kere “cici”lemesine rağmen, sonuçta ancak bir arpa boyu yol alınır. Bu işin de, bir nevi, “cılkı çıkarılır.”

Temel ihtiyaçlarımızın karşılanmasından ne derecede memnunuz? Sağlığa zararlı ürünlere, bozuk ve katkılı gıdalara, radyasyonlara karşı güvende miyiz? Bizi bir düşünen, bilgilendiren var mı? Yanıltıcı reklamlara, kandırıcı tarifelere, sinsi uygulamalara karşı bir şey yapabiliyor muyuz? Satıcılar dürüst, samimî ve şeffaf mı? Bizi yeterince bilgilendirip, aydınlatıyorlar mı, yoksa “ham hum şaralop” mu? Ürünler, markalar, servisler arasında serbest seçim ve geçiş hakkımız var mı? Yağmurdan kaçarken doluya mı tutuluyoruz? Basit bir iş için bile, satıcıya, tezgâhtara derdimizi anlatabiliyor muyuz? Bize yapılan haksızlıkları ve hataları ödetebiliyor muyuz? Tüketiciyi yeterince aydınlatıyor muyuz? Gelecek nesillerin sağlıklı bir dünyada yaşamaları için çevreyi koruyor muyuz?

Yoksa, cılık culuk işlerle, dünyayı ve ortamı daha da mı berbat ediyoruz? Karar sizin!

15 Mart Dünya Tüketiciler Günü’nüzü kutlar, hayırlı işler dileriz.

SUDAN SABUNDAN BİLİM VE TEKNOLOJİYE

2010-03-08T08:29:00.001+02:00

Sanki karanlık bir tüneldeyiz ve dokuna dokuna yol alıyoruz. Her dokunma bize bir şey öğretiyor. Dokunmanın, temasın, ilişkinin, iletişimin önemini fark etmeye başlıyoruz.

Sağlık bakanlığı yeni kampanyasında “Suya sabuna dokunun!” diyor. “Suya sabuna dokunma!” (yoksa yanarsın) havasının sürekli pompalandığı bir toplumda bir şeylere dokunmak cesareti gösterenler maşallah giderek çoğalıyor.

İçinde bulunduğumuz Bilim ve Teknoloji Haftası’nda bakalım suya sabuna dokunanlar mı, “anlayana saz, anlamayana davul az” tarzı konuşanlar mı çok olacak.

Bilimden ne anladığımızı, bilim dünyasındaki konumumuzu, bilim adamı sıfatı taşıyan kimi insanlarımızı konuşmak, bizi, birilerinin sularına sabunlarına dokunmanın da ötesine götürüyor. Konu bu taraftan açılınca, “tekere çomak sokma”, “seninki benden kara”, “âleme verir talkını” gibi tepkiler geliyor.

Bu memlekette teknoloji deyince halkın aklına teknoloji marketleri ve oralarda satılan aletler geliyor. Hani şu, açılışlarında izdiham yaşanmasıyla meşhur mağazalar… Bilim denince de üniversiteler ve profesörler...

Üniversitelerde unvanlar nasıl veriliyor, vicdan sahipleri iyi bilirler. Hatıra ve sıhriyete dayalı atamalar; içine bakmadan yayın sayısına göre ve daha kötüsü, bir senden bir benden, al gülüm ver gülüm usulü dağıtılan unvanlar sıradanlaşmıştı. Bilimsel değerleme yaparken, atıf sayılarına, etki değerlerine, yayın kalitesine, yurt ve dünya meselelerine derman olmasına, teknoloji üretimine katkıda bulunmasına bakanlar istisna sayılır oldular.

Ne ülkenin topyekûn bir bilim ve teknoloji politikası oluşturulabildi, ne de üniversitelerimizin kendi özel gelişim stratejileri var… Dünya klasmanındaki sıramızı bile tam bilemedik. Üniversitelerde bazı akademisyen ve yöneticiler, hâlâ bilim dışı, bilimi katleden amaç ve uygulamalardan ve daha da kötüsü, bunları bilim diye yutturmak sevdasından bir türlü kurtulamadılar.

Bilim, insanı tanımak ve insanlıkla ilgili yüksek bir uğraşıdır.

Gerçek bilim insanlarımız bol ola!

FİRMANIZA, PROJENİZE İSİM Mİ ARIYORSUNUZ?

2010-03-06T15:28:00.003+02:00

Firmanıza, Projenize İsim mi Arıyorsunuz?

Çocuğunuza, torununuza isim ararken başka yöntemler de uygulayabilirsiniz, elbette.

Firmanıza, girişiminize, projenize isim ararken başka yollar kullanılabiliyor.

Bu arkadaş herbiri ismin kaynağını da gösteren isimleri on türe ayırmış ve herbiri için artılarını eksilerini yazmış.

Hemen ulaşmak için yukarıdaki linke tıklamanız yeterli.

AZARCILIK PAZARCILIK

2010-03-01T00:04:00.000+02:00

Bildiğimiz gazetelerin ilk örnekleri matbaanın gelişmesinden sonra 1600 yıllarında Avrupa’da görülmüş. Yıllık, altı aylık, haftalık derken, ilk günlük gazete İngiltere’de 1702 yılında yayına başlamış.

Şimdilerde, bunca geçmişine rağmen, kâğıtlı, yazılı, resimli, boyalı en büyük gazetelerin bile geleceğinden endişe duyuluyor.

Her piyasa ve her mal gibi elbette medya da, gazeteler de eskiyor. Etraf devrini tamamlamış medya, gazete ve yazarlarla çevrili. Değişime ayak uyduramayanlar eskinin hayaliyle avunmaya çalışsalar da, hepsi bir bir dökülüyor.

Eski havalar, eski ilişkiler, eski güçler, eski kazançlar artık yok. Kalanların kırıntıları da giderek küçülüyor.

Çünkü gazeteciliğin ve gazetelerin gelir modelleri eskidi, eskiyor.

Eskimenin bir ayağında, geleneksel iletişim, reklâm ve pazarlama araçlarının etki ve getirilerinin azalması yatıyor. Tek yönlü mesaj kanalları etkisini yitiriyor, etkileşimli medyanın önü açılıyor. Hızla büyüyen çeşit çeşit sosyal medya sayesinde toplum, oyunun kurallarını yeniden yazıyor. Yeni araçlar, taze ilişkiler, ilginç meslekler oluşuyor.

Gazeteciliğin öteki ayağı da zayıflıyor. Gazeteciliği pazarcılık veya azarcılık sanan bazı yazar ve patronlar, kimini küçültüp kimini şişirdikleri kesimler üzerinde eskisi kadar etkili olamıyorlar. Daha dün anladık ki, azarlama taifesinden bazıları azarlamayı dahi kendi tekellerinde görürlermiş. Bunlar eskimişliklerini hala fark edemediler, edemiyorlar.

Kâğıt ve mürekkep kokulu gazeteler bugünden yarına ölmeyecekler elbette. 3–4 asırlık bir can kolay çıkmaz. Belki bir ömür boyu daha hayatımızda kalacaklar.

Ama nasıl? İşte mesele bu!

Asırların ve yılların birikimleriyle kendini okuyucusu ve paydaşlarıyla gerçek bir aileye dönüştürebilen, geniş topluluklara seslenebilen, milyonlarca insanı gönül bağlarıyla bir ortak payda etrafında birbirine bağlayabilen, cüzdanlardan çok gönüllere, akıllardan çok ruhlara ulaşabilen gazeteler daha şanslı görünüyor.

Bu yolda nasibi olanlara ne mutlu!

GELİYOR BAHAR AYLARI, GEVŞER GÖNÜL YAYLARI…

2010-02-26T15:23:00.001+02:00

Herkesin konusu kendine… Her gün ve hatta her saat yeniden şekillenen IT ve Network dünyasında kimin hangi gündemini takip edeceğiz ki? Hele hele herkesin, her firmanın, o andaki kendi gündemini dünyanın gündemi sandığı bir âlemde gündem budur deyip işin içinden çıkmak kolay değil.

Neler oluyor diye etrafa gördüklerimden yola çıkarak size ortaya karışık bir “pazarlama bitanedir” yazısı hazırladım. Güle güle okuyun….

Bisküvi deyince akla neyin geldiği malum. Lakin konu kişisel bilgisayar olunca işler çatallaşıyor. Akla, ya Gates geliyor, ya Jobs. Windows veya Macs. Paylaşmışlar dünyayı. Sizi bilmem ama ben yavaş yavaş Windows’culuktan çıkıp Mac’iliğe geçeceğim galiba. Kim bilir belki ileride melezler güzel olur deyip, ikisine de müşteri olabilirim. Bir Mac’im, bir PC’im olur.

Bilenler bilir Mac her yılın başında yeni bir ürünle piyasada sansasyon yapar. Bu yılki “sunumu” iPad oldu. Sektördeki gidişatı yansıtması bakımından dikkate değer bir yenilik. Daha piyasaya verilmeden üzerinde bunca konuşulan, adı ve özellikleri hakkında tahmin yarışmaları açılan bu yeni alet, ABD’de 60 gün içinde müşterilere sevkedilmeye başlayacakmış.

Gel de pazarlama bitanedir deme…

Adam daha malı satışa sunmadan malını zihinlerde satmayı başarıyor. Aylar sürecek değerleme, yorum, tartışma, açıklama, haber vesaire sayesinde milyonlarca insan, satınalma kararını çoktan vermiş olacak, raflara indiğinde malları kapışacaklar. Medyada geniş yer alması kaçınılmaz olan o özel günün kapış kapış kapışılma haberleri de ayrıca yeni müşteriler getirecek. Bu taktiği bu dünyada işbilir başka pazarlamacılar da sık sık kullanıyorlar. Geçen ay piyasaya verilen Google telefonu bunun en taze örneklerden bir diğeri. Nexus adını kim önceden tahmin edecek, nasıl bir alet olacak diye epeyce yarışmalar bile yapılmıştı. Google, telefonunu beklendiği gibi bedavaya vermedi (şimdilik) ama gayet hesaplı bir fiyata sundu.

Bu vesileyle şuraya bir not düşelim de, kendisine pazarlamacıyım diyenlerin kulağına küpe olsun.

Pazarlamanın tanımı nasıl her gün nasıl yeniden yazılıyorsa, pazarlama denilen şey de sürekli yenilenerek gelişmesini sürdürüyor. Eskiden sadece satmaktan ibaret sanılan pazarlama, “verirsin pazarlamacılara satarlar” anlayışıyla yürütülür, müşterilerin ensesinde en güzel bozayı pişirenlere büyük pazarlamacı denirdi. Devir değişti, pazarlamanın bir son olmadığı, dahası işin başı olduğu anlaşıldı. Müşteri gerçeğiyle ve rakip engeliyle birlikte yaşamanın yeni yeni yolları bulundu. Artık her ne yapılacaksa bunun piyasaların, müşterilerin kabul edeceği şekilde yapılmasından başka çıkar yol olmadığının farkına varıldı. Firmanın bütün imkân ve kabiliyetlerinin pazarlamanın emrine, haydi biraz daha ihtiyatlı konuşalım, pazarlamanın gözetimine, güdümüne bırakılmasının icabettiği, haydi yine yumuşatarak yazalım, daha uygun olacağı gerçeği, birileri istemese de, daha yaygın bir kesimce kabul edilir oldu.

Pazarlama başarılarıyla tarihte yerlerini alan epeyce ünlünün, bu ünlerini bilişim sektöründe gerçekleştirdikleri pazarlama devrimleriyle birlikte kazandıklarını da biliyoruz. Bilişim dünyasından onlarca yıldır, müthiş pazarlamacılar çıkıyor. Her biri devrim çapında yeni yeni pazarlar açıyorlar. Dünya Pazarlama Dâhileri adında bir liste oluşturmaya kalkışsak listenin ilk onu arasında en az beş tane IT firması-markası kurucusu, girişimcisi olmazsa, biz (yani bendeniz) hiç birşey bilmiyoru(m)z demektir. (İş Dehası isimli bir kitaba bakınız. Kitabın sonunda böyle listelerle karşılaşacaksınız.)

Pazarlamayı IT’cilerden öğreneceğiz

Hazır yeri gelmişken, bir hüküm cümlesi daha kuralım: “Yeni dünya gerçekleri karşısında pazarlamanın gerçekte ne olduğunu dünyaya pazarlamacılar değil, başarılarıyla kısa zamanda dünya çapında oyunculara dönüşen ünlü IT girişimcileri öğretecekler.” Pazarlamanın bir firma için ne anlama geldiğini anlamak isteyenler, bir Google’a baksınlar, bir Amazon’a, bir Apple’a ve bir de benzerlerine baksınlar.

iPod’dan ve iPhone’dan kinaye olduğu anlaşılan, iPad’in adı duyulur duyulmaz, bu kelime google aramalarında en tepeye yerleşmiş. Haiti depremi, grip vesaire gibi… Biz pazarlamacılar için böylesi bilgiler, mesela dünya insanının en fazla aradıkları kelimelerin ne olduğu, bunların gün be gün nasıl değiştiğine dair bilgiler çok değerli. Bir bakıma bu kelimeler yoluyla dünyanın nefes alışını duyuyorsunuz. Bilemiyorum, pazarlamacıyız diye geçinen kimlerin gündeminde böyle bir bilgiyi takip etmek gibi bir konu vardır? Şayet bu konuyla ilgilenmiyorlarsa, aha şimdi şuraya yazıyorum ki, gerçekten ayıp ediyorlardır.

Hacker’lar bile bu bilgiyle yakından ilgileniyorlarmış. Geçmişte nice örneklerine de rastlandığı gibi, şu sıralar başkalarının bilgisayarlarına kötü niyetli yazılımlar yerleştirmek isteyen siber saldırganlar, iPad kelimesini kullanarak, bu konuda bilgi verir gibi görünen sahte siteler üzerinden kötü emellerine ulaşmaya çalışıyorlarmış. Siz iPad hakkında bilgilenmeye çalışırken, farkında olmadan bilgilerinizi başkalarına kaptırabiliyormuşsunuz. Aman dikkat! Hacker’lar bunu huy edinmişler, hangi konu popülerlik kazanırsa o konuya bulaşıyorlarmış. Demek ki, ne yapacakmışız? Aramalarda popüler kelimeleri kullanırken çok dikkatli davranacakmışız.

Zekîce bir konumlandırma…

Bazılarının iPod’u çağrıştırma iddiasından çok, özellikle bayanların itici buldukları ve iTampon lakabı taktıkları adıyla bu iPad, zekîce bir yaklaşımla kendini çok yönlü bir şekilde konumlandırmış bir ürün. Mobil telefonla bilgisayarı, internetle 3G’yi, tarayıcı ile e-kitap okuyucuyu, yazılımla donanımı, fonksiyonellikle pratikliği, estetikle makul fiyatı bir arada sunuyor. Belli bir telefon şebekesiyle çalışmak gibi bir mecburiyet de yok. Al cihazı, koy koltuğunun altına, ister işte ister evde, ister yolda ister kafede, ne istersen yap.

Müzik dinle, film seyret, kitap oku, sesli veya görüntülü konuş, mail yaz mail oku, sunu hazırla, sunum yap. Canın ne isterse, işin neyi gerektirirse… Bulunduğun noktada hangisi varsa, ister wireless, ister 3G, hemen bağlan, anında kullan. On saate kadar dayanan pil ömrüyle birlikte yüksek bir mobilite anlamına geliyor iPad. Hard disk gibi, mekanik klavye gibi, ağır akü gibi, CD-DVD okuyucusu gibi her türlü gereksiz ağırlıktan kurtulmuş, kuş gibi hafiflemiş, kuş gibi uçan bir alet…

Elbette biz de biliriz ki, hiçbir donanım yazılımsız, hiçbir network içeriksiz olamaz. iPad, iyi bir pazarlamacı olarak bunun da farkında ve içerikle ilgili bağlantıları da şimdiden kurmaya başlamış. Yayıncılar, video, müzik eserleri dağıtıcıları, haber kaynakları ve benzerleriyle yaptıkları anlaşmalarla, iPad üzerinden çok çekici tarifelerle içeriğe erişmek mümkün olacak.

Bütün bunlara rağmen, son sözü elbette tüketiciler ve piyasa söyleyecek. İlk eleştirilere bakılırsa, Netbook’lar iPad’lerden daha üstün. Hem daha ucuz, hem aynı anda birden fazla iş yapmaya müsait, hem hafıza kapasiteleri gerektiğinde arttırılabiliyor, hem de gerçek bir klavyeleri var. Bu yazıyı dokunmatik ekranda yazıyor olsaydım, ne gibi hisler duyacaktım, tam bilemiyorum. Denersem, sizinle da paylaşırım.

Amma, bir de işin ticarî tarafı var. iPad’in mobil reklâm dünyasına getireceği imkânlar da göz ardı edilmemeli…

Şimdiye kadar cep telefonlarına sıkıştırılan minicik ekranlarda işini yapmaya çalışan ve hedef tüketiciye hem tematik, hem zaman ve hem de yer bağlamında en vurucu tarzda ulaşan video ve etkileşimli reklâmları geniş ekranda “adam gibi” seyretmeyi mümkün kılan bir alet, pazarlamacıların epeyce ilgisini ve dolayısıyla paralarını çekeceğe benziyor.

Bakalım bahar ayları iPad’le birlikte daha neler getirecek!...

HER HEDİYE HEDİYE DEĞİL!

2010-02-13T22:12:00.000+02:00

Her alış-veriş bir değiş-tokuş. Para verir bir şey alır, hayatta bedava ekmek yok deriz. Alınan verilene denkse, “alan memnun, satan memnun” oluruz.

Peki, bir şey ödemeden, bedavadan gelenleri, hediyeleri nereye koyacağız? Acaba, hediye, alışverişlerde dengeyi kurmak ve korumak için mi, yoksa bozmak ve daha da büyük dengesizlikler için mi kullanılıyor?

Hediye, kimi durumlarda hediye verenin güç ve zenginliğinin yansıması, büyüklük ve azametin bir sonucu oluyor. Büyükler verdikçe veriyor. Verdikçe hediyesi ve ihsanı; ihsanı büyüdükçe de değer ve itibarı artıyor.

Hayır işlerinde, sanat, bilgi ve benzeri alanlarda karşılık, para olarak değil, daha değerli kazançlar, saygınlık, itibar, şöhret olarak geri dönüyor. Karın tokluğuna yaşasalar da, âferinlerle, şöhretle mutlu oluyorlar. Derinden etkileyebilirlerse, insanları hareketlendiriyor, hatta başkalarını da hayırlara teşvik ediyorlar.

Hediye bazen markaya, firmaya, kişiye daha fazla yakınlık ve sadakat olarak geri dönüyor. Hepimiz hediye almaktan hoşlanıyoruz. Hediye verenleri daha çok seviyor, karşılık veriyoruz.

Bazen yabancılardan, dışarıdan da hediyeler, yardımlar, hibeler geliyor, alıyoruz. Ancak, bunlara farklı bakıyor, niyetlerinin hayır olmadığını, kendine yonttuğunu hissediyoruz. Bu bizi hiç de memnun etmiyor. Almıyor, almak istemiyoruz.

Gerçek hediyeyi sahtesinden ayırmak çok kolay: Hediye sahibi samimî mi, alınca memnun oluyor musunuz? Yoksa bunu bir pazarlama taktiği, bir tuzak mı görüyorsunuz?

Samimî bir kalpten çıkan gerçek hediye, verene de huzur veriyor. Sahte hediye, verene de hayretmiyor.

Dün, hediye pazarlaması günüydü. Sevgililer(!) hediyeleştiler. Yine öğrendik ki, bize yağmur gibi hediyeler teklif etmekten usanmayan bir GSM’ci (Turkcell) 8,2 milyar TL net satış üzerinden 2,9 milyar TL net kâr elde etmiş. Kimde bu oranda (% 35,4) kâr var?

Hediyeleşmek güzel ama bazıları bunu acımasız bir pazarlama taktiğine dönüştürüyor.

Hakikî hediyeler muhabbeti, kibirlinin hediyesi de kibrini arttırıyor.

MÜŞTERİLERE PAZARLAMA - MÜŞTERİLERLE PAZARLAMA

2010-02-10T15:03:00.002+02:00

Dilimizi, zihnimizi, paradigmalarımızı "Müşteriye pazarlama" dan bir türlü kurtaramadık.

Bu bakış, bizi, pazarlamayı içe dönük iki taraflı bir oyun olarak görmeye zorluyordu. Pazarlamayı alıcı-satıcı arasında yaşananlardan ibaret görmeye itiyordu.

Pazarlama yapıyoruz diyenlerin zihinlerinin gerisinde, müşteriye ders vermek, akıl öğretmek, ona birşeyler dayatmak, kabul ettirmek, satmak niyeti yatıyordu. Firmalar bu havaya fena halde alışmışlardı. Onlar anlatırdı, müşteri dinlerdi. Onlar bilirdi, müşteriye öğretirdi. Müşteriyi Pavlov'un köpeği gibi görürlerdi. Mesajlarla, etkilerle, havuçlarla, sopalarla, promosyonlarla, reklamlarla, kampanyalarla müşteriyi ödüllendirir-cezalandırır, şartlandırır, müşterilere dilediklerini (parayı ver-malı al) yaptırmanın binbir yolunu bulur, uygularlardı.

Şimdi devir değişiyor. Hani ne demişler, maymun gözünü açıyor: Müşteriye Pazarlama gidiyor, onun yerini Müşteriyle Pazarlama alıyor. Pazarlama "Company-made" olmaktan kurtuluyor, "Customer-made" haline dönüşüyor.

"Müşteriyle pazarlama" son yılların gelişen bir trendi olarak dikkat çekiyor. Müşteriyi işin başına oturtmak, onu CEO mertebesine yükseltmek, hemen her konuda fikrini almak, katılımını sağlamak arayışları güçlü bir akım olarak firma müşteri ilişkilerini yepyeni bir düzleme taşıyor.

İşletmelerin iki temel fonksiyonu olan pazarlama ve yenilik açısından, "customer-made" trendi geleceğe hakim olacak gibi görünüyor. Web'in ve Internet'in de getirdiği imkanlarla birlikte, dünyada da yaygın olan içe-bakan, üretici karşısında tüketici anlayışına dayanan yenilik modellerinden uzaklaşılıp, dünyadaki milyonlarca tüketicinin-müşterinin yetenek, hüner ve ortak deneyimlerinden yararlanmaya dayanan yeni bir iş modeline geçiliyor.

Firmalar işlerini, ürünlerini, hizmetlerini ve deneyimlerini oluştururken müşterilerinin entellektüel sermayelerine, bilgi, tecrübe, tercih ve katkılarına müracaat ediyorlar ve onlardan aldıkları değerler karşılığında, ürettikleri, imal ettikleri, geliştirdikleri, tasarladıkları, işledikleri ve sundukları her ne ise, "işte bunları sizin sayenizde ve sizin katkılarınızla yaptık" dercesine müşterilerini gerçek manada ödüllendiriyorlar.

Kişilerin, kuruluşların, firmaların, markaların, yöneticilerin ve hatta ülkelerin Pazarlama Zekalarını ölçerken bunların kullandığı kelimelere de dikkat etmek gerekiyor:

"Müşterilere Pazarlıyoruz" diyenlerin pazarlama zekalarından şüphe duyuyor,

"Müşterilerle Pazarlıyoruz" diyenlerin pazarlama zekalarını alkışlıyoruz.

KUŞLAR, ARILAR, KUZULAR VE KURTLAR

2010-01-24T12:04:00.000+02:00

Uçak kuştan korkar mı? Sürüyle olunca hem de çok korkuyor, tüfekle veya sirenle korkutup havaalanlarından bunları kovmak gerekiyor.

Firma müşterisinden korkar mı? Eskiden korkmazdı ama şimdi işler değişiyor. Bireyler gruplaşıp, güçleniyor. Mallar, müşteriye eskisi kadar rahat itilemiyor. Şimdilerde, topluluklarla, kitlelerle, cemaatlerle, yığınlarla uğraşmak gerekiyor. Bunları firmalara, markalara “çekmek” için yeni stratejiler, yeni araçlar kullanılıyor. Firma müşteriye gidemiyor, müşteriler firmaya geliyor. Tek’in gücü ile çok’un gücü bir arada kullanılıyor.

Eskiden tek tek avlanabilen müşteriler, medya çeşitlenmesi ve internet demokrasisi sayesinde güçleniyor, kendi yollarını kendileri buluyorlar.

Pazarlamacılar şimdilerde bireyin yerini alan çoğulun nasıl çalıştığını anlamaya uğraşıyorlar. Kuşlardan balıklara, sığır sürüsünden karınca ve arı kolonilerine varıncaya kadar hayvanlar âlemini didik didik ediyorlar. Bir ders çıkarabiliriz ümidiyle…

Çoğullar çeşit çeşit.

Sığırlar bir arada otlanıp, koyunlar sürü halinde gezinseler de, bir bütün ve bir organizma olamıyor, koyunun biri kesilirken diğerleri geviş getirmeye devam edebiliyorlar.

Balıklar ve kuşlar ise daha ürkek ve daha duyarlı. Beslenmek ve canlarını korumak için birbirlerini kolluyor, birlikte kaçıyor, cinsi cinsine beraber dolanıyorlar.

Karıncalar ve arılar ise daha farklı. Koloniler oluşturuyor, organize oluyor, işbölümü yapıyor, aralarında haberleşiyor, yiyecek arama, bulma ve taşımada birbirlerine destek oluyorlar. Arılar, kovana yaklaşan ortak düşmana birlikte saldırıyor; karıncalar amaçlarına ulaşmak için birbirine omuz verip köprü oluyorlar. (Ama yine de dumana yeniliyorlar, o ayrı.)

Biz müşteriler, nerede insan, nerede kuzu, nerede balık, nerede kuş, nerede karınca ve nerede arı gibi davranacağımızı bir türlü bilemiyor, höt deyince kaçıyor, herkesi düşman belliyor, yerlisiyle yabancısıyla kendini güçlü sanan firmalara ve dayattıkları tarifelere boyun büküyor, sinek gibi de avlanıyoruz.

YAPMAK, YAPTIRMAK, YAPTIRTMAK, YAPIŞMAK

2010-01-10T14:10:00.000+02:00

Hayat böyle geçiyor. Yapıyoruz, yaptırıyoruz, yaptırtıyoruz veya yapışıyoruz.

Bunlar, iş hayatının ve pazarlamanın geçirdiği dört büyük evrimi de yansıtıyor. Bir dönem yapmak önemliydi. Yapan kazanıyordu. Herkes bir şeyler imal etme, fabrikatör olma peşindeydi.

Ardından yaptırmak öne çıktı. İşin kaymağının yapanlara değil, yaptıranlara gittiğinin farkına varıldı. Kimi paranın ucunu gösterip, yaptırıyordu; kimi de açık veya örtülü gücünü konuşturup hizmet ettiriyordu.

Dünya geliştikçe iş yaptırmak da zorlaştı. Kazancın büyüğü daha da büyüklere gidiyordu. Elini ateşe sokmadan, gizli açık ajanlar, maşalar bularak, örtülü örtüsüz düzenler kurarak, yaptıranlara bir şeyler yaptırtmak devri doğdu. El üstünde elim var oyunu başladı. Eller cepler birbirine karıştı.

“Yapışmak” tabiri yapışkanlığı çağrıştırsa da, burada “Ş” sesinin getirdiği anlamla, iştirak, müşterek, katılım gibisinden “karşılıklı yapmak” anlamında kullanıldı. Ödeşmek, dövüşmek, yarışmak vb. gibi.

Pazarlamada da bu dört döngü var, hâlâ da yaşanıyor. “Pazarlama yapmak” denince akla sadece “satmak” gelirdi. Malın iyiyse kendiliğinden satardı. Yetmezse, satış diye bir meslek vardı. Satışı bunlar yapardı. Satanlar iyi pazarlamacı sayılırdı.

Daha sonra sattıranlar (yani satış yaptıranlar) devri yaşandı. Basın, televizyon ve diğer mecralardaki reklamlarıyla, tepesine bindikleri perakendecilerle, vıdı vıdı çağrı merkezleriyle mallarını sattıranlara pazarlamacı dendi. Tüketim malları, bankalar, GSM’ciler hâlâ sattıranlar çağındalar. Elemanlarına kotalar dolmadan eve gelmek yok diyorlar. Arkadaki sattırtanlar da unutulmamalı.

Şimdi devir, satışmak, yapışmak devri. Birlikte yapmak zamanı. Komşularla sıfır sorun, erkler arası denge, iş hayatında ekipler, inovasyon projeleri bunun için. Herkesi birbiriyle yapıştırıyor.

Sosyal medya da öyle, hiyerarşisiz işliyor. Herkes bir yerinden işe yapışıyor.

Yapmak, yaptırmak, yaptırtmak kadar yapışmayı da öğrenelim.

Yarışmayalım, yapışalım.

Demokrasi Ne Kadar Demokrat?

2010-01-02T23:13:00.000+02:00

Yeni yıla girerken çeşitli “En” listeleri yayınlanır. Bunlar ve çok satanlar türü listeler ne işe yarar, hiç merak ettik mi?

Tüketici gerçekten hür mü, yoksa bir sürü mü? İnternet bir özgürlük mü, yoksa özgürlüğe bir perde mi? Müşteri alacağı mala mı, yoksa diğerlerinin ne yaptığına mı bakar? Çok satan mallar, kitaplar, filmler, (çok oy alan partiler) çok sattıkları için mi çok satar, yoksa gerçekten hak ettikleri, beğenildikleri için mi çok tercih alırlar?

İnsan ister istemez, başkalarının neye ilgi duyduğunu, neyi tercih ettiğini görmek istiyor. Pazarda markette bile boş tezgâha kimse yanaşmazken, müşteri müşteriyi çekiyor, ahali kalabalıklara sokulup, kapış kapışıyorlar. Şöhret şöhreti getiriyor.

Ucu tercihlere dayanan pazarlama biliminde bu konu yıllardır tartışılıyor. Müşteri özgürce seçim yapar diyene de, tercihlerinin önceden tahmin edilebileceğini ileri sürenlere de, tercihlerine müdahale edilebildiğini iddia edenlere de rastlanıyor.

Başarı tesadüf mü? İyi olan mı kazanıyor, yoksa işini beceren mi?

Duncan Watts, 14.000 kişilik bir grup denekten, pek tanınmayan 48 parça müzik içeren bir internet sitesindeki şarkıları dinlemeleri, bireysel tercihlerini oylamaları ve dilediklerini indirmelerini istemiş. İlk yarıya giren (kontrol grubu) deneklerden gelen oy ve tercihler 48 şarkıya neredeyse eşit yoğunlukta dağılmış. Diğer yarısına ise, (deney grubu) tercihleri alınırken diğer deneklerin değerlendirmeleri de gösterilmiş. Bir de bakmışlar ki, bu gruptaki tercihler belli parçalarda yığıldıkça yığılmış.

Tam emin olmak için, denekleri sekiz gruba ayırıp deneyi tekrarlanmışlar ve görmüşler ki, her grupta ayrı bir yoğunlaşma oluşuyormuş. Bir grupta birinci olan parça başka bir grupta kırkıncı olabiliyormuş. Yani, insanlar bir sürü gibi davranıyor, başkaları seçmiş ben de seçeyim havasına giriyorlarmış.

Başarı için iyi olmak yetmiyor. Medya önemli. Sesi çok çıktığı sanılanın taraftarı da çok oluyor. Lâkin medyanın gerçekten demokrat olması da pek mümkün görünmüyor.

Paşalar ve Çocuklar

2009-12-12T10:04:00.001+02:00

Çocukken bize paşalar olasın derlerdi. Ne demek istediklerini anlamazdık. Şimdilerde biraz anlamaya başladık. Meğer paşalık hükümet gibi bir şeymiş.

Çocuklar ve paşalar, her ikisi de girişimleriyle günlerdir haber bültenlerinde yan yanalar.

Bir yanda, yakıp yakan çocuklar ve onları sokağa salan ağalarla yeniden hareketlenen girişimler. Bir yanda da savcılığa ifade veren paşalar ve dalga dalga, isim isim, yaşanmış darbe girişimi hikâyeleri…

İşletmeciler bilir, aslında bunların girişimle, girişimcilikle (müteşebbislikle) hiç ilgileri yok. İkisi de, girişim ruhuna ters bir emir-komuta paydasında buluşuyorlar. Sokağa çıkılıp polise taş atılacak! Aat! Hükümete taş konacak! Koy!

Girişim denince biz başka şey anlıyoruz. İnsanlar, firmalar ve ülke için yeni işler başlatmak, işyerleri açmaktır, girişim. Girişimci ise, ülkedeki herkese daha fazla iş ve aş sağlamak için yırtınan, engelleri aşan, duvarları yıkan, hayatını buna adayan insandır.

Açılım fırtınalarının bizi tam olarak nasıl bir dünyaya götürdüğünü öngöremiyoruz. Ama gelecekte daha fazla girişimciye ihtiyacımız olacağı ayan beyan ortada.

İçeride ve dışarıda bütün pazarlar, yeni iş modelleri peşinde koşan genç girişimcilerimizi bekliyor. Biz ise, girişimcilik hakkında konuşmaktan öte pek bir şey yapmıyor; gençlere, girişimcilere yeterince yardımcı olmuyoruz. Her meslekten ve her alanda, herkesin, her fırsatta basiretli bir girişimci gibi davranması gerektiğini anlatamıyoruz.

Girişimciliğin nesiller boyu hazırlıklar gerektirdiğinin, bir bilimi ve bir sistematiği olduğunun, süper bir fikre dayansa bile, bir iş planının tek başına hiçbir işe yaramadığının farkında mıyız?

Bol seyahat ediyor, değişik kitaplar okuyor, çeşitli insanlarla görüşüyor, girişimcilerin hikâyelerini analiz ediyor muyuz?

Bir hayalimiz, bir davamız, bir ülkümüz var mı?

Emir-komuta kültürüyle büyüyen gençler ne yazık ki, girişimci olamıyorlar.

Gençlerimiz didaktik eğitmenlerden ve emir-komuta prangasından bakalım ne zaman kurtulacaklar!

Fast Food Tarifesiyle Restoran Faturası

2009-10-25T22:33:00.001+02:00

Acaba, şu heyecanlı ve hareketli açılımlarla, gelecekteki güzel günler, yaşayacağımız tatlı anılar için bir nevi peşin ödeme mi yapıyoruz, yoksa geçmişte yediğimiz lezzetli lezzetsiz yemeklerin, nanelerin, hurmaların faturasını mı ödüyoruz?
Fast Food’a mı uğradık, restorana mı oturduk?
Malum, Fast Food’da yiyecekler seçilir, ödeme yapılır sonra yenir. Baştan ne ödeyeceğini bildiği ve bedelini de zaten ödediği için müşteri kendini nispeten rahat hisseder. Bir tedirginlik yaşamaz.
Restoranda ise, önce yemekler yenir; faturalar arkadan gelir. Fatura tutarının ne olacağı tam kestirilemez. Yemekler yenip içildiği, geri dönüş olmadığı için gelen faturaya itiraz da edilemez. Edilse de bir şey değişmez.
Yakında elektriği de, gazı da, suyu da, herkese ön ödemeyle satacaklar.
Pazarlamada değişik örneklerine rastlanan ön ödemeli alışverişler rahatlık, kontrol, huzur ve güven duyguları yüzünden müşteriyi memnun ediyor gibi görünse de, bazı durumlarda satıcı taraf, müşteriye daha fazla harcatmak, daha yüksek fiyatlardan satmak imkânını kaybedebiliyor.
Halkın kesesinden aldıkları payları gün gün daha da arttıran GSM’ciler, ilk başta, restoran usulü faturalı hatlar sattılar. Ardından peşin para tatlı geldi, müşteri sayılarını ve tabanlarını genişletmek amacıyla fastfood usulü ödemeli kartlara ağırlık verdiler. Şimdilerde ise, hem faturalıları, hem de hazır kartlıları hedef alarak, yüzlerce çeşit karmaşık tarifelerle müşterileri şaşırtmaya, onları gaza getirmeye, onların kesesinden fastfood usulüyle, restoran faturaları tahsil etmeye uğraşıyorlar.
İnce ince planladıkları, bedava diye bağıran reklamlarının diplerine ince ince yazdıkları şartları okumadan no’lur GSM tarifelerinizi bir ona bir buna çevirmeyin. Bedavaların faturası çok ağır olabiliyor.
Bedavaya mı konuyoruz, bedel mi ödüyoruz?
Kontör mü alıyoruz, fatura mı bekliyoruz?
Fast food’da mıyız, restoranda mı?
Bilen varsa, beri gelsin.

Sınırlar, Yumuşak Güç, Pazarlama

2009-10-17T15:16:00.002+03:00

Kişiler, şirketler, ülkeler, daha da büyümek, hâkimiyet alanlarını genişletmek, daha güçlü olmak istiyorlar. Hepsi birden isteyince de, aralarında çekişmeler oluşuyor.
Hayatımızdaki sınırların haddi hesabı yok. Ama zihinler, ekseriya, coğrafî sınırlarla, hâkimiyet alanlarıyla, yasal veya kültürel sınırlarla meşgul. En büyük ve en korkunç sınırlar ise beyinlerde. Beyinlerdeki sınırların farkına varanlar ve bunu aşmaya talip olanlar öne çıkıyor, kazanıyorlar.
Sınırlar iki şekilde aşılabiliyor: Sopayla veya Havuçla… Yani, kaba saba hareketlerle veya ince manevralarla… Sopa, bazen yerini silaha bırakıyor, bazen de güç ve zenginliğe… Havuç ise, kimi zaman diplomasi oluyor, bazen de bilgi ve yenilik…
Yüzyıllara uzanan geçmişiyle kuşatılmışlığımızın sembolü türlü çeşit sınırlarımızda kıpırdanmaların yaşandığı tarihî bir dönemden geçiyoruz. Sopalar yerini, diplomasiye; yeni çözüm ve yeni oluşumlara bırakıyor, gibi görünüyor.
Şirketlerde de öyle… Hepsi büyümek istiyor. İçeride veya dışarıda sınırlara tosluyorlar. Eskiden büyümek isteyen şirketler, büyük makamlarla oynarlar, büyük reklamlar yaparlardı. Bunlar artık eskisi kadar işe yaramıyor, başa bela oluyor, daha pahalı hale geliyor. Sert Güç, zamanla güç kaybediyor.
Yumuşak Güç, güçleniyor. Şirkette herhangi bir kişinin düşünebileceği küçük ve akıllıca fikirlerle beslenen yumuşak yenilikler, yumuşak adımlar, yumuşak araçlar çoğalıyor. İnce Güçler önem kazanıyor.
Aslında kendisi de bir “İnce Güç” olan pazarlama da, oluşan bu yeni fırsatların, yeni yumuşak güçlerin farkına varıyor. Ticaretin ve pazarlamanın, beyinlerdeki, coğrafyadaki, kültürlerdeki, alışkanlıklardaki nice sınırları rahatça aşmada kullanılabileceğinin farkına varılıyor.
Kaba güçten İnce güce geçiş, gerçeklerin değil algıların daha önemli olduğunu algılamakla başlıyor.
Kaba güç kadar, ince gücü de onlarca yıldır uygulayan bazıları şimdi, biz de, “Ayrılık” gibisinden yumuşak güçlerimizi kullanmaya başladığımız için telaşlanıyorlar.

Protesto ve Pazarlama

2009-10-04T21:35:00.001+03:00

Boykot, protesto, gösteri, miting ve benzerleri birer siyasî, ideolojik, kanunsuz hareketler gibi görünse de, bunlar iş ve siyaset hayatındaki bütün yöneticileri de yakından ilgilendiriyor.

Protestonun da bir kültürü, bir bilimi var. Protestoların ne kadar etkili olabildiği, sonuç alıcı bir yol mu, yoksa bir şovdan ve dar çerçevede bir hareketten mi ibaret olduğu, literatürde ve uygulamada hâlâ tartışılıyor.

Bunlar şayet bir işe yarıyor ve bir sonuca ulaşıyorsa, bunların devamı gelecek, gelecekte daha nice protestolar tarihe yazılacaktır.

Bu tip hareketlerde iki taraf var. Protesto edenler ve protesto edilenler. Her iki tarafın kendi açılarından başarıları, protestolarda yaşanan, protestoyu oluşturan “pazarlama mekanizmasını” ne derecede doğru analiz edebildiklerine, bu alanda pazarlamayı ne derecede etkili kullanabildiklerine bağlı.

Pazarlama belli hedef müşteriler nezdinde etkili olabilmek için girişilen iş, faaliyet ve hareketler olarak da tarif edilebiliyor. Tabii, bu arada, atılan taşın ürkütülen kurbağaya değmesine de özen göstermek gerekiyor. Yani, kitleleri en ekonomik ve en verimli şekilde etkilemek gerekiyor.

Boykot ve protestolarda az bir güçle nispeten büyük etkiler yapabilme potansiyeli var. Gerillalar, teröristler, baskıncılar işte bu güç asimetrisinden yararlanıyorlar.

Bir de aklını kullanabilen pazarlamacılar…

Hedef kitlesini tanımayan, ne batıda ne de bizde özel bir anlamı olan ithal sembolleri kullanan, yabancılara karşı çıkar gibi görünüp ithal markalara hizmet eden, bağırıp çağıran, gösteri-protesto teknik ve araçlarını dahi dışarıdan kopyalayan, bu konuda bile yenilik geliştiremeyen gruplar ve gençlerle; ne dünyayı, ne de gelişmeleri kavrayamayan, taassuba saplanmış beyinlerle, medyadaki kaşarlanmış ekiplerin dolduruşuyla bir netice alabileceğini sanan, pazarlamadan bihaber saflarla bir yere varılamıyor.

Protesto ve boykot için dahi “pazarlama şart!”

Pazarlamadan mı, Kestirmeden mi?

2009-09-26T15:42:00.002+03:00

“Pazarlaması kuvvetli olanın işi de kuvvetli olur” demek için yeni bir ders yılına daha başlamış bulunuyoruz. İşin başının pazarlama olduğunu, pazarlamanın öğrettiği dersleri uygulayanların başarılarını yeniden anlatacağız. Anlatacağız anlatmasına da, aramızda farklı düşünenler de var.
Bunlardan bir kısmı, “tuzu kuru olanın, işi de kuvvetli olur” boş ver bunları. Banka bile krediyi zengine verir. “Zengin arabasını dağdan aşırır, fakir düz yolda yolunu şaşırır” diyor.
Bir kısmı, biz sebebe yapışırız, çalışırız, koşarız, gerisi “Yâ Nasîb!” diyor.
Piyasada dürüstleri, işini öğretilenler gibi düzgünce yapanları saf görüp, fırsat kollayan ve “çok laf yalansız, çok mal haramsız…” deyip bilmediğimiz gizli yollara sapanlar da var.
Türkiye’de de şubesi açılan Şeffaflık Örgütü’ne göre, özel sektörde, bürokraside, politikada, yöneticilikte, gizli işlerin haddi hesabı yok. Dünyada zimmete para geçirme, muhasebe oyunları hiç de az değil. Politikacıların ve bürokratla-rın aldığı rüşvet 40 milyar dolara ulaşıyor; işlerin maliyetini % 10 arttırıyor.
Gizli işler özel sektörde de yay-gınmış. Bazı patronlar işlerini böyle yürütürlermiş. Özel sektörün kendi içinde birbirleriyle ilişkilerinde de, büyük alım satımlarda da işler algülüm vergülümsüz, yürümüyormuş.
Kanunların etrafından dolaşma, fırsatını bulduğunda delme, ken-dine göre kural çıkarttırma, rüşvet, dolandırıcılık, kayırmacılık (iltimas), kayıtdışılık ve daha nice yöntemler, iş dünyasında hiç de az değilmiş.
Tamamen güce, tehdide, silaha dayanan, cana kasteden dünya çapındaki kaba girişimler yanında bunlar da iş hayatının birer gerçeği.
Bunların yanında, eğitim, bilgi, tecrübe, kural, hak, hukuk hepsi hikâye kalıyor.
İnsanda hesap günü endişesi yoksa, kalmamışsa, verilmemişse, hatta verilmesi önlenmişse, millî-siyle uluslararasıyla nice şeffaflık örgütü kurulsa, her gün yeni yasa çıkarılsa ne yazar?
Şimdi gel de sorma: Yolsuzluk mu, pazarlama mı? Kestirmeden mi, zahmet çekerek mi?
Pazarola, hayrola!

Egitimde Seleksiyon ve Segmentasyon

2009-09-12T12:23:00.000+03:00

Seleksiyon ayıklama; segmentasyon tasnif etme, bölümlendirme demek. Her ikisi de, bilinçli veya bilinçsiz, doğal veya yapay olabiliyor.
Doğal seleksiyonda, canlılardan en güçlü olanlar hayatlarını sürdürebiliyor, güçsüzler ise zamanla yok oluyorlar. Yani, orman kanunu işliyor. Yapay seleksiyonda, ayıklamaya medeniyet karışıyor ve bitki ve hayvan ıslahı için, eşleştirilecek canlılar insanlar tarafından kontrol edilerek seçiliyor. Böylece istenen özelliklere sahip bitki ve hayvanların nesli çoğaltılmış oluyor. Tarih boyunca çok sayıda bitki ve hayvan neslinde muazzam ilerlemeler yaşandı, hala da yaşanmakta. Koca kuyruklu, bol sütlü, bol yünlü koyunlar, daha sadık köpekler, daha hızlı atlar, daha büyük develer, daha güzel kuşlar, daha çok yumurtlayan tavuklar, daha bol bal veren arılar bu sayede ortaya çıktı.
Bugün dünyada 80 çeşit bitkinin kökeninin yabani hardala (Brassica Oleracea) dayandığını biliyor muydunuz? Orada burada görüp pek de dikkatimizi çekmeyen bu kendi halindeki bitkiden, ilk olarak MÖ 6. yüzyılda yaprakları daha genişçe olanları yapay seçilim yolu ile ayıklanarak arkaik kıvırcık lahana elde edilmiş. MS 1. yüzyılda da, körpe yaprakların kümeler oluşturduğu yer lahanaları ayıklanıp bildiğimiz lahana mutfaklara girmiş. 15. yüzyıla kadar insanoğlu lahanayı bu biçimiyle tüketmiş ve bu dönemde lahana Avrupa’nın kuzeyinde karnabahar, güneyinde İtalya’da ise brokoli olarak seleksiyon yoluyla geliştirilmiş. 18. yüzyılda da Belçika’da Brüksel lahanası türetilmiş. Gelecekte hardal temelli yeni lahanalarla da tanışmamız muhtemel.
Eğitimsiz insan gibi, her yerde kendiliğinden yetişebilen yabani hardal pek “para etmiyor” ama dikkatli bir seleksiyonla üretilen kopyaları, sarmalığı, dolmalığı, akı, karası ve Brükselli’siyle lahanaları, brokolisi el üstünde tutuluyor.
Özünde bir tasnif işlemi olan segmentasyon olmadan seleksiyon yapılamıyor. Segmentasyon aynı zamanda önemli bir pazarlama aracı. Piyasada tornadan çıkmış gibi, birbirinin aynısı mallar, emtia, pek iş yapmıyor. Müşteriler malların kendilerine göre uyarlanmasını, farklılaşmasını istiyor. Müşteriler malları A (değerli), B (hesaplı), C (ucuz) gibi kategorilere ayırarak değerlendiriyor. Firmalar da öyle. Her müşteriye aynı değeri vermiyor; farklı segmentlere sesleniyor; üst, orta ve alt dilimleri hedefliyorlar.
Ürün olsun, firma olsun, müşteri olsun, piyasada A’lara da, B’lere de, C’lere de, hatta Z’lere bile yer var. Bunları doğru tanımladığınız, birbirine karıştırmadığınız sürece bir problem olmuyor. Ama işin içine “çakmalar”, “kayırılanlar” karışınca müşterinin aklı karışıyor, piyasadakilerin sütü bozuluyor.
Yeni ders yılına başladığımız bu günlerde, ne sınavlarla ne de mülakatlarla seleksiyonunu tam yapamadığımız öğrencilerimizle birlikte, segmente edilmemiş, A’sı, B’si, C’si birbirine karışmış nice eğitim kurumlarımız ve eğitim kadromuzla daha ne kadar boşa kürek çekecek, “eğitim şart” demeye devam edeceğiz, cidden merak ediyorum.
Pazarola, hayrola.

Kim Kimin Müşterisi

2009-09-05T10:32:00.001+03:00

İş yapmak, organizasyon kurmak ve birden fazla kişi, kurum, firma, tarafı bir amaç istikametinde hareketlendirmek demek.
İş dünyasında “Firma Merkezli” anlayıştan, “Network Merkezli” bir anlayışa geçiliyor.
Her işin ucunda belli bir müşteri kitlesi var ve bu müşterilerin işini görebilmek için birden fazla firmanın “organize” hareket etmesi gerekiyor.
Aslında eskinin firma merkezli anlayışında da benzer bir durum vardı. Belli bir müşterinin işini görebilmek için firma içindeki insanların, firma personelinin “organize” bir çalışma yapması gerekiyordu. Devlet dairelerinde giderek sadeleşen o masa senin bu masa benim dolaşmalar, o daireden bu daireye imza toplamalar henüz unutulmadı.
Neyse ki, firmalar (ve bürokrasi) kendi içlerindeki bu gitgelleri elektronik bilgi yönetimi gibi desteklerin de yardımıyla büyük ölçüde ortadan kaldırdılar. İşimizi “müşteri temsilcisi” üzerinden bir çırpıda görebiliyoruz.
Lâkin müşterilerine hizmeti bir dizi başka dış firmayla birlikte, oluşturdukları “şebekeler” üzerinden, ortak çalışmalarla sunan firmalar, müşteri karşısında, arakesitlerini tam olarak düzenleyememekten kaynaklanan sıkıntılarla da karşılaşıyorlar. Kimin yanlışı kime zarar veriyor, bedelini kim ödüyor soruları ortaya çıkıyor.
Firmalarla kendi müşterileri arasına, kimi zaman bankacılar, kredi kartçılar, GSM operatörleri, kargocular, lojistikçiler, servisciler gibi bir dizi taşaron da giriyor. Malda, hizmette, işlerde, ödemelerde, ilişkilerde bir aksaklık olduğunda bu aksaklığın muhatabının, sebebinin, kaynağının ne olduğu konusunda, firmayla müşteriler arasında ciddî tartışmalar yaşanabiliyor. Mesela, banka, kredi kartınızı yeniliyor ama buna bağlı hesaplar ve ödemelerle ilgili uyarı ve düzenlemeleri yapmıyor. Epey sonra, ödendi sandığınız paraların ödenmediğini fark ediyor, zor veya cezalı duruma düşüyorsunuz. Daha neler neler…
Şu sıralar peşpeşe gelen “açılım”larda, kim kimin taşaronu, kim kimi muhatap alıyor, kim kimi etkilemeye çalışıyor, kim kimi müşteri belliyor, kim kimi gaza getiriyor gibisinden konular da birbirine karışmaya başladı.
Kurumlarımız, organlarımız, güçlerimiz, hep birlikte aralarındaki arakesitlere ve ahenge dikkat etseler iyi olur.
Ortalık daha fazla karışmadan, biz vatandaş (müşteri) olarak içeride kimleri neden sorumlu tutacağımızı, başarı halinde kimi alkışlayacağımızı; maazallah olumsuz bir tabloyla karşılaşırsak hesabı kime keseceğimizi bilelim.
Karanlığa kurşun sıkmayalım, kimvurduya da gitmeyelim.
Pazarola, Hayrola.

Alın-Verin, Ya da Hiç Vermeyin!

2009-08-29T14:02:00.002+03:00

Şu tanıtım takıntısını fındıkçılar başlattı, turizmciler, makineciler ve diğerleri taklide devam ediyor. En sonuncusu, eskimekte olan kitlesel medyacıların başlattığı “Alın-Verin” kampanyası.
Bir başka “Alın-Verin” oyunu Zürih Üniversitesinde (Ernst Fehr) oynanmış: “Size ve tanımadığınız bir kişiye 10’ar dolar vereceğiz. Parayı alıp gidebilirsiniz. Veya ortağınıza gönderebilirsiniz. Seçim sizin. İlk adımı siz atacaksınız. Şayet parayı alıp giderseniz, 10’ar dolar kazanacaksınız ve oyun bitecek. Eğer, parayı ona gönderirseniz, dört katını da biz ödeyeceğiz. Böylece siz ilk elde bir şey kazanmayacaksınız, ama ortağınız 50 dolar kazanacak. Aynı bilgiler ortağınıza da veriliyor ve ortağınız sizin ilk adımınızı bekliyor. Yani, kendisine 10 dolar ödenirse, sizin oyundan çıktığınızı, 50 dolar gelirse kazancı paylaştığınızı anlayacak. Bu sefer karar sırası ortağınıza gelecek. Şayet o da rasyonel davranırsa kazancını sizinle paylaşıp 25 doları size gönderecektir. Veya 50 doları alıp gidecektir.”
Siz olsanız ne yapardınız? Eşinize güvenip, 25 dolar kazanmak beklentisiyle 10 doları ona gönderir miydiniz, yoksa 10 dolarla yetinip, oyundan çıkar mıydınız?
İyi haber şu ki, insanlar, standart ekonomik teorilerin söylediği gibi rasyonel değiller; birbirlerine güveniyorlar ve karşılığını veriyorlar. Deneye katılanların epeycesi 10 dolarları diğerine göndermişler ve karşılığında da 25 dolarları kazanmışlar.
Kötü haber şu ki, deney burada bitmiyor. İkinci kişinin 50 doları alıkoyduğu, paylaşmadığı durumlarda, ilk oyuncuya bir şans daha veriliyor. Deniyor ki, “Cebinizden harcayacağınız her dolar karşılığında size haksızlık yaptığını düşündüğünüz ortağınıza iki kat zarar vereceğiz, onu cezalandıracağız. Yani, bize 25 dolar öderseniz, ortağınız kazandığı 50 doları kaybedecek.”
Bu durumda ne yapardınız?
Deneye katılanların epeycesi, kendilerine böyle bir fırsat verildiğinde “öç alma” yolunu seçmişler, haksızlık yapanı cezalandırmışlar.
Araştırmacılar, insanların genelde işbirliğine ve paylaşmaya yatkın olduğunu ama haksızlığa uğradıklarını düşündükleri durumlarda daha keskin bir öç alma arzusu duydukları sonucuna varmışlar.
Buna benzer bir araştırma Ultimatom Oyunu olarak biliniyor. (Molly Crockett, Cambridge Üniversitesi) Bu oyunda teklifi yapan kişiye bir miktar para veriliyor ve bunu karşısındakiyle paylaşması söyleniyor. Eğer, karşısındaki kişi, teklif edilen oranı düşük bulur, reddederse, ikisi de para alamıyorlar. Deneyler, karşısındaki kişinin adaletsiz bulduğu teklifini cezalandırmak için para alamama pahasına teklifi reddedenlerin hiç de az olmadığını göstermiş.
Kısacası, insanlar pek de rasyonel davranmıyor, hislerinin etkisinde kalıyorlar.
Simitçi Akın, Oyuncakçı Yaman, Bakkal Deniz müşteri bekliyor; “Alın, verin, ekonomiye can verin” diyorlar. Bakalım kitlesel medyanın bu reklam kampanyasına halkın tepkisi ne olacak!
Pazarola, hayrola!

Müşteriyi Dinlemek ≤ Müşterileri Dinlemek

2009-08-22T15:29:00.002+03:00

Bu yazı, interaktif ajans konkurunu dahi interaktif mecrada gerçekleştiren THY’de “Şikayetler kotil@thy.com’a” (airporthaber) haberi üzerine yazıldı.

Firmalar için pazarlama neyse, pazarlama için müşteri dinleme de öyle. Teknik olarak, hazırladığınız herhangi bir düzenek yardımıyla, “müşteriyi” tek tek dinleyebilirsiniz. Ama acaba, işi büyütüp, anketler ve şikâyet kutularında yapıldığı gibi yeteri kadar müşteriyi de dinleyebilirseniz, “müşterileri” hakikaten dinlemiş olur musunuz? Müşterinizin (personelinizin) ne hissettiklerini ne düşündüklerini, ne dediklerini, ne istediklerini, ne konuştuklarını gerçekten öğrenebilir misiniz?

Aslında müşterileri dinlemek demek, müşterilerin söylediklerini duymak, söylemek istediklerini öğrenmekten ibaret değil. Bunu yapmanın yüzlerce yolu var. Firmalar şayet bunu bile yapmıyorlarsa, müşterilerini adamdan bile saymıyorlardır, geçiniz. Müşterileri gerçekten dinlemek, onların kendilerine ve size söylemediklerini keşfetmek, sakladıkları veya aralarındaki sırları anlamak içindir. Bilinenler zaten biliniyordur. İş, bilinmeyenleri bilebilmektedir.

Müşteriler çoğu kere ne hissettiklerini, ne düşündüklerini, ne istediklerini tam bilmezler. Bilseler de ifade edemezler. İfade edebilseler de bazen beyan etmek istemezler. O yüzden, onları dolaylı yoldan dinlemek, öğrenmek, anlamak gerekir. Müşterileri gerçek manada dinlemek, onlara tek tek kulak vermekle değil, kendi aralarındaki konuşmaları takip etmekle mümkündür.

Son zamanların modası internet, sosyalleşme siteleri, bloglar, haber ve yorum köşeleri gibi yeni araçlar bu bakımdan müşterileri dinlemek için büyük önem taşıyorlar.

En tepedeki yöneticilerin “kapım da, cebim de, e-mailim de 7/24 açık, bana doğrudan yazabilir, ulaşabilirsiniz” türünden teknolojik havaları gerçekleri duymalarına yetmiyor. Eski usul “tebdili kıyafet” halkın arasına girip, gerçek halkın neler konuştuğuna “kulak misafiri” olmak için yeni usul sosyalleşme ağlarında hangi lafların nerelerden nerelere aktığını takip etmeleri icabediyor.

Pazarlama konuşmaktan konuşturmaya, konuşulanlardan konuşturulanlara yönelik bir evrim yaşıyor. Yakalayanlara ne mutlu!

Pazarola Hayrola

Ulusal Pazarlama Bakanlığı

2009-08-19T12:41:00.002+03:00

Ülke olarak onlarca yılımızı ve nice değerlerimizi tahrip eden bir millî meselemizin çözümü yolunda adımların atıldığı bu dönemde, süreci tek elden yönetmek ve ortaya çıkacak yeni geleceğe şimdiden hazırlanmak gerekiyor. Bu tarihî adımın, içeriden ve dışarıdan kazanılacak, olabildiğince çok sayıda taraftar ve katılımcıyla desteklenmesinin büyük önem taşıdığı malumlarınızdır.
Siz de bilirsiniz ki, iyi işler yapmak kadar, bunları satmak da lazımdır. Satış, işin ayrılmaz bir parçasıdır. Yapılan iyilikleri Halik bilse de, balıkları da bundan haberdar etmek; iyiliği balıklara da anlatmak gerekiyor.
İnsanlar neyin peşine düşüldüğünü bildikleri durum, yer ve zamanlarda birbirlerine daha fazla destek olabiliyorlar. İşletmelerde misyon, vizyon, amaç, hedef, strateji gibi hususların önemi de zaten buradan kaynaklanıyor.
Çok sayıda insanı belli bir amaca yöneltmenin, onları birer taraftara dönüştürmenin yolu, mideler kadar beyinlere ve gönüllere de sistemli bir şekilde hitap etmekten geçiyor ve bunun adına da iletişim deniyor.
Her proje, her girişim, her firma, her ürün, her kampanya, içeriği kadar iletişimine ilişkin çözümleriyle birlikte başarılı veya başarısız oluyor. İletişimini iyi yönetemeyenler amacına ulaşamıyor.
İletişimde, satışta, marka yönetiminde ve pazarlamada başarı, işin tek merkezden yönetilmesini gerektiriyor. Bir marka yöneticisi, markayla ilgili her türlü iletişimin marka bütünlüğüne katkı yapacak şekilde yürütülmesini sağlamaktan sorumlu oluyor. Firmalar markalarını güçlendirmek, daha çok satmak, taraftarlarını çoğaltmak, pazarlama gücünü arttırmak için bütçeler ayırıp, organize oluyorlar. Bunun gibi, devletimiz de iç ve dış kamuoyunu kendi yanına çekmek, “Türkiye markası”nı güçlendirmek için sistemli bir çalışma içine girmek durumunda.
Türkiye’yi tanıtma kampanyaları, tanıtma fonları, basın ve halkla ilişkiler ekipleri ve hatta hariciye teşkilatının çalışmaları maalesef yetmedi, yetmiyor, yetmeyecek.
Harpte bir savaşı kazanmak kadar zaferi taçlandırmak ve zihinlerde de kazanmak için etkin iletişim ekiplerine ve faaliyetlerine de ihtiyaç duyuluyor.
İşte bu düşüncelerle, kırk yıldır pazarlamayla ilgilenen bir akademisyen olarak, firmalardaki “Kurumsal İletişim Başsorumlusu”na benzer bir “Ulusal İletişim Bakanlığı”nın hiç gecikmeden teşkilini teklif ediyorum.
Dilerseniz buna “Ulusal Pazarlama Bakanlığı” adını da münasip görebilir ve dünyaya bu bakımdan da örnek olur, tarihe geçersiniz...
Arz ederim.
Pazarola, Hayrola.

Çizginin Dışına Çıkabilmek

2009-07-18T11:48:00.001+03:00

Kişisel, kurumsal, ticarî, sosyal başarılarda pazarlama ne kadar etkili? Pazarlama elde olanı cilâlamak, lafazanlıkla satmak, tanıtıp, duyurmak mıdır? Yoksa işi en baştan ve temelden ele alıp, hedef kitleye ve amaca en uygun, doğru çözümleri arayıp bulmak ve kapsamlı bir stratejiyle işin tamamını yönetmek midir?

Sayıları her gün artan, rektörleri dekanları ekranlarda boy gösteren özel (vakıf) üniversitelerin şu sıralar giriştikleri medya ve tanıtım atakları pazarlama mıdır? Ne kadar etkilidir? Devlet üniversiteleri için pazarlama ayıp mıdır?

ÖSS’ye girenlerin yarısının “kâğıt üzerinde” bir üniversiteye girebildikleri bu ülkede üniversiteler niye hala pazarlamaya ihtiyaç duyuyorlar? Rekabet bir işe yarıyor mu?

Üniversite kapısında bekleşenlerin bolluğuna, nispeten düşük puanlarla öğrenci almalarına, bol reklam (pazarlama?) yapmalarına rağmen vakıf üniversitelerinin kontenjanları niye tam dolmaz? Müşteri-öğrenci yoksa niye hala özel üniversite açılır? Her köşeye açılan devlet üniversitelerinin durumu nedir? Mesele bir bedava/paralı meselesi midir?

Yenisiyle eskisiyle, özeliyle resmîsiyle lise ve üniversitelerde eğitim kalitesi nereye gitmektedir? SBS’de 25 matematik sorusundan ortalama 2,7 doğru cevap alınması; ÖSS’de 30 sorudan fen ortalamasının 4, matematik ortalamasının 9, sosyal ortalamasının 11,4, Türkçe ortalamasının 14,1 olması ne anlama gelir? 700 bin öğrencinin (% 60) fen testine hiç dokunmamış olması ne demektir?

Son otuz yılda “Millî” eğitimde sistem, program ve müfredat neden sayısız kere değiştirilmiştir? Neye yaramıştır?

Bir soru daha soralım: Hayatta okumuşlar mı, okumamışlar mı daha başarılı olmaktadır? İster okusun, ister okumasın, bazılarını çizginin dışına çıkaran, üstün ve farklı kılan nedir?

Malcom Gladwell, “Outliers (Çizginin Dışındakiler) kitabında “bazı başarılar hak edilmiştir, bazıları bahşedilmiştir; bazıları kazanılmıştır, bazıları ise rast gelmiştir” diyor.

Hayatta başarı için okullar ve diplomalar ne kadar etkili bilemem. Lakin, her alanda, doğru insanlara, doğru zamanda, doğru ürün ve önerilerle, doğru araçlarla ulaşmak anlamında pazarlamanın çok etkili olduğunun farkındayım.

Pazarola, Hayrola!

Saçmayla Ava Çıkmak

2009-07-11T21:16:00.001+03:00

Çin’deki olaylar hakkında bir konuşmacı, “Askeri gücüne güvenen Çin, gösteri yapan sivil halkın üzerine ateş açarak, binlerce Müslüman Uygur Türkünü, sadece ırk ve dinlerinden ötürü katletmiştir. Üç balinanın ölmemesi için seferber olan dünya, ölenler Türk ve Müslüman olunca sessiz kalmaktadır. Uluslararası güçleri katliamı durdurması için gereken çalışmayı yapmaya davet ediyoruz. Esnafımızı, Çin mallarını satmamaya; halkımızı da Çin mallarını almamaya çağırıyoruz. Katil Çin, katliamı durdurana kadar halkımızı ve esnafımızı boykota davet ediyoruz.” dedi. Protestolarına bir süre daha alkışlarla devam eden esnaf, olaysız dağıldı.”
Pazarlamada hedef kitle çok önemlidir. Bu “olaysız olayda” kaç hedef var, bir sayalım:
Konuşmanın muhatapları kim? Çin kim? Katil Çin kim? Çin’i kim temsil ediyor? Asker kim ve ne yapmak istiyor? Gösteri yapanlar kimler ve neden gösteri yapıyorlar? Müslüman Uygur Türklerini kimler katlediyor? Öldürenler kim? Ölenler-öldürülenler kim? “Üç balinanın ölmemesi için seferber olan dünya” denince kim anlaşılmaktadır? Uluslararası güçler kim? Bunları kim temsil ediyor, kim etkiliyor? Başbakanımızın tabiriyle “adeta soykırım”ı kimler yapıyor, yaptırıyor? Esnaf kim? Bu memlekette Çin mallarını kim satıyor? Kimler kullanıyor? Hangi esnaftan Çin malı satmaması isteniyor? “Halkımız” demekle kimi kastediyoruz? Kimler, neden Çin malları kullanıyor? Hangi halk bu çağrıya uysun isteniyor? Hangi halk boykota uyacak? Evindeki, fabrikasındaki, işyerindeki Çin mallarını ne yapacaktır? Kırıp dökecekler midir, yoksa sokağa mı atacaklardır? Protestocular ve boykot çağrıları yapanlar kimlerdir? Neden boykot istemektedirler? Protestocuları, boykot isteyenleri, boykot yapanları kimler alkışlamaktadır? ...
Pazarlama, bir bakıma, doğru hedeflere doğru dokunuşlar yapabilme becerisidir. Ancak bu sayede etkili, verimli ve başarılı olunabiliyor. Doğru düzgün bir hedefi olmayan gemiye hiçbir rüzgâr fayda etmiyor.
Ağızdan dolma saçma tüfekle ava çıkanlar üç-beş kuş vurabilseler de, milyonların çıkarlarını korumak için atışları doğru hedeflere yöneltmek, boykottan daha ciddî işlere girişmek zorundayız.
Bakalım bu son boykotun mumu ne zaman sönecek?
Pazarola, Hayrola!

ON, OFF ve ON+OFF

2009-07-05T22:19:00.001+03:00

Sayıları 1,5 milyara yaklaşan bir kesim için bu iki kelimenin özel bir anlamı var. Dünyada nüfusun dörtte biri, OFF (çevrimdışı) durumdan ON (çevrimiçi) konumuna geçti.

İnsanlar ikiye ayrılıyor: ON vaziyettekiler, OFF durumundakiler. On-yirmi seneye kalmaz, çoğunluk ON olacak, deniyor.

İnsanlar gibi, işler de ikiye ayrılıyor. OFF işler, ON işler. (Medyanın şişirdiği BOŞ işler hariç.)

Eskiden beri bildiğimiz, geleneksel işler, madde âleminde, atomlara hükmedilerek yürütülüyor. Fabrika kurmak, insanlara iş ve aş temin etmek, bir şeyler üretmek, satmak gibi işler, OFF kategorisine giriyor.

Yenidünyanın getirdiği imkânlarla, yeni ekonomilerde ise işler, sanal âlemde, bilgiye ve “bit”lere hükmedilerek yürütülüyor. Bir fikir bulup, bunu bağlantıda olduğu milyonlarca insanla paylaşmak, onları hareketlendirmek, bir amaca yöneltmek gibi işler, ON kategorisine giriyor.

İster OFF olsun ister ON, bütün işlerin bir amacı var: para kazanmak. Hem de daha az zahmetle, daha çok.

İnternet sayesinde ON işlerin keşfedildiği ilk dönemde insanlar ilkin bunu yepyeni ve apayrı bir dünya olarak algıladılar. Ancak, çok geçmedi, yakın zamanlarda bu ikisinin birbirinden ayrılamayacağını, ikisinin birbirini desteklediğini, ikisi birlikte kullanılınca daha verimli olacağını keşfettiler.

Şimdilerde, OFF işte olup da, ON işleri “takmayanlara”, ON işlerini bir şekilde OFF işlere entegre edemeyenlere eski kafalı gözüyle bakılıyor.

Cahil kalmamak için ne yapacağız? Ufkumuzu geniş tutacak, dünyadaki gidişatı, her gün binlercesi yaşanan yenilikleri yakından takip edeceğiz. Yeni ilhamlar alacağız. Bunları, ister ON olsun, ister OFF, işlerimize adapte edeceğiz. Ve bi’ zahmet şu adresi de ziyaret edeceğiz: (http://trendwatching.com/trends/offon.htm) (Pazarlamacıyım diyen, İngilizce bilmiyorsa ayıp eder.)

İşlerle değil kişilerle uğraşmaktan gına geldiği, “of anam of” demekten usandığımız bir ülkede, acaba, ON dünyasından OFF dünyasına, oradan da ON+OFF dünyasına vaktinde geçebilecek miyiz?

Pazarola, Hayrola!

Asimetrik Pazarlama

2009-06-27T12:57:00.002+03:00

Pazarlama, bir çakıl taşını, bir kağıt parçasını bile değerlendiririp, üzerinden fayda ve kazanç üretebiliyor. Ne sattığınız değil, müşterinin aldığını sandığı şey önemli. Malınız sizin için, çok değerli olabilir, ama müşteri gözünde değeri yoksa, beş para etmiyor. “Müşterisi olmayan mal zâyîdir” deniyor.

Tam tanımayanlar onu, “müşterinin sırtından keyif çatmak” olarak kullansalar da, pazarlama, özünde müşteriye hizmet işidir; bir fitne ve fesat işi değildir.

Pazarlama bir güçtür; bir alet ve bir araçtır; bir silahtır. İnsanlığına hizmet maksadıyla, ulusu ve çıkarlarını korumak ve güvenlik amacıyla da kullanılabilir; bazı insanlara eziyet, tehdit, sindirme, saldırma ve yoketme amacıyla da...

Piyasalarda birbirinin “ümüğünü sıkmak” derecesinde rekabet eden firmalar, kimi zaman, bizim okullarda öğrettiğimiz simetrik güce dayalı kitabî kurallarla davransalar da, bazen, asimetrik pazarlamanın imkanlarından da yararlanabiliyorlar.

Hayatın dayattığı şartlar, güçlü motivasyonlar, amaçlar, hırslar, simetrik gücün yeterli veya geçerli olmadığı alanlarda, zamanlarda ve yerlerde, manivela etkisinden yararlanmayı, asimetrik davranmayı da etkili bir çözüm haline dönüştürebiliyor.

Hatta, şiddetlenen rekabet karşısında, pazarlama, yeni dönemde, müşteriler ve rakipler karşısında yepyeni, hiç kullanılmamış, çok değişik asimetrik güç kaynaklarını ve araçlarını keşfedip kullanabilme becerisi olarak tanımlanabiliyor. Bunu becerebilenler, manivela kullanıp simetrinin dışına çıkabilenler, asimetrik pazarlamayı uygulayabilenler, daha etkili, daha verimli ve daha başarılı olabiliyorlar.

Simetri gibi, asimetri de hayatın bir gerçeği ve iki taraflı. Kime göre, neye göre? Simetriyi sevimli, üstün, güçlü saymak da; asimetriyi dışlamak, yok farzedip kötülemek de sonucu değiştirmiyor.

Taraflar, nicelik, nitelik, konum, yer, zaman, niyet, imkan, araç, vs. bakımlarından eşit olamadıkları sürece, tarihteki binlerce örneği gibi yeni yeni asimetrik güç kullanımları sürüp gidecek.

Pazarlamacılarımızın simetrik olanları kadar, “asimetrik pazarlama” ile de ilgilenmelerini, markalarını halkımıza daha sevimli ve dünyada daha etkili kılmalarını bekliyoruz.

Pazarola, hayrola!

Tanıtım Takıntısı Tikir Tikir

2009-06-20T13:25:00.001+03:00

Tıkır tıkır işleyen bir çarka çomak sokmak gibi olmasın ama mühendislik damarımla, pazarlama sevdam buluşunca yazmadan duramadım.

Firmalarımızın bir huyu var: işler tıkandığında, nedenini anlamadan, bir anda “eğitim şart” dercesine, “tanıtım noksan” der, çıkarlar. Bu anlayışa göre, aslında malları kapış kapış gidecektir ama “pazarlamacılar” bir türlü tanıtıp, satamamaktadırlar. Aynı mantık, sanayici dernekleri düzleminde de yaşanır.

Büyüme yaşadıkları dönemde sesleri çıkmayan, fuarlarda ve yabancı müşteriler karşısında birbirine rakip olan yerli firmalar ve sektör dernekleri, işler tıkanınca bir araya gelir veya getirilirler. Akıllarına gelen ilk çözüm de, “tanıtım yapalım, tıkanıklıkları aşalım, tıkır tıkır satalım” olur.

Biz bu filmi çok gördük. Dizinin son versiyonunda makine tanıtım grubu, “tanıtımda millî mücadele dönemi” başlatmış. “Dünyanın makinesi, Türkiye’nin kalitesi” sloganıyla Türkiye’deki televizyonlara, gazetelere, dergilere ve açık hava mecralarına 10 milyon TL harcanacakmış.

Türkiye, “yerli malı yurdun malı” türünden, Türkün Türk’e propagandası havasındaki bu hareketleri çok gördü. Medyacıları memnun eden bu son “tıkır tıkır” kampanyasından önce, “kriz varsa çare var, oturma çarşıya çık” hareketi yaşadık. Bir hafta sürdü, arkası kesildi. Fuar yüzünden ikiye bölünen tekstil ve hazır giyimciler, derime güveniyorum diyen deri tanıtım grubu ve tabii ki, bu işlerin agası, fındıkçıların aganigisi de hâlâ hafızalardadır. Ne oldu? Bu ürünlerden hangisi şimdi dünyanın neresinde başköşeye oturdu? Bir numara oldu?

Mesele basit bir “yabancı marka takıntısı” mıdır, yoksa ortada ciddî bir pazarlama sakatlığı mı vardır? Oturup düşünmek lazım. Türkiye’deki firmalara 23 milyar dolarlık makine satan yabancılar, neler yapıyor da yerlilere tercih ediliyor? Sadece makinelerine, markalarına ve ülkelerine mi güveniyorlar; yoksa müşterilerinin gönlünü, beynini ve elbette cüzdanlarını hareketlendirmek için A dan Z’ye topyekün pazarlama mı yapıyorlar?

Sadece mühendislik ve tanıtımla bir yere varılmayacağını, asıl olanın müşteri beğenisi olduğunu; bunun da ancak kapsamlı, köklü ve ciddî pazarlama programlarıyla üretileceğini niçin es geçiyoruz?

Başka sektörlerde de yeni tanıtım grupları kurmadan önce pazarlamayı ve dünyayı tanıma grupları kursak daha iyi olacak!

Pazarola, Hayırola!

Ehliyet Ruhsat

2009-06-13T13:23:00.001+03:00

Şu sıralar, bir yanda Türküm Doğruyum andı, bir yanda tam gün mecburiyeti dolayısıyla hekimlerin Hipokrat andı tartışılıyor. Ya milletvekili andı? Bir de yeni çıktı, Harvard İşletme Okulundaki mezunların imzaladıkları MBA andı var. Bizim İşletme İktisadı Enstitü’nün mezuniyet törenlerinde bir “İşletmecilik Andı” da seremoninin bir parçası olarak yıllardır hep birlikte haykırılır. Saymaya kalksak bunun gibi, sonu “and içerim”le biten daha başka ne laflar vardır, kimbilir?

Araba kullanmak için bile bir ehliyetin şart olduğu bu dünyada, hadsiz hesapsız varlıkların kendilerine emanet edildiği profesyonel işletme tepe yöneticilerinin bu işe ehil olduklarını denetleyen, belgeleyen, lisans veya ehliyet veren bir kurum, kuruluş, bir organ mevcut değildir. Herkes, sorgusuz sualsiz, bir yolunu bulup işletmelere, işletmelerin bütün varlıklarına hükmedebilir. And filan içmezler. Hükümetler bile, filancayı CEO yapmayacaksınız diyemez. Elbette, kariyer yolunda bir takım ayıklamalar ve denetim mekanizmaları, hatta denetleyenleri denetleyen organlar, meslek organları, sertifikalar filan vardır. Ama hiçbir özel işletmenin tepe yöneticisine, patronuna “ehliyet-ruhsat” sorulmaz.

Hâlbuki kendi parası bile olsa, bu patron ve yöneticiler bir şekilde millî servetimizi kullanmaktadırlar. Her türlüsüyle, bütün değerlerimizin doğru yönetilmesi, israf edilmemesi, insanlık hayrına kullanılması gerekir. Gelin görün ki, insanlık tarihi bir bakıma yanlışlar ve yolsuzluklar tarihi gibidir.

İnsanlar lafta düzgün, iş ve harekette yamuk olabiliyor. Pazarlamacılar iyi bilir. Müşteriler ne istediğini bilmezler. Bilseler söylemezler. Bazen söylemeyi beceremezler. Söyleseler de, söyleyebilseler de, söylediklerini yapmazlar, yapamazlar.

Hangi meslekte olursa olsun, and içenler de her zaman içtikleri gibi yaşamazlar. Yaşamak isteseler de yapamazlar. Andlar sıklıkla ya unutulur veya unutturulur.

Âyinesi iştir kişinin andına bakılmaz. Bahanesi çoktur kişinin andlara takılmaz.

Bakalım bunca and’dan sonra işler rayına girecek mi?

Pazarola, Hayrola!

Paketler ve Poketler

2009-06-07T00:11:00.001+03:00

Paket bildiğimiz paket. Poket ise, İngilizcede cep demek. Başbakan’ın bakanlarıyla birlikte açıkladığı son ekonomik paket, içeriğinden ziyade felsefesiyle ilgimi çekti.

Paket, pazarlamada satılan ürünün içine konduğu, malı müşteriye götürmek için kullanılan bir kap. Bu son paket de öyle. Ekonomi ve iş hayatıyla ilgili kesimlere sunulanları bir arada tutan bir düzenleme, bir tepsi. Tepside türlü teşvikler var. Deniyor ki, “şöyle şöyle yaparsanız, size böyle böyle kıyaklarımız olacak”. İlgilenenler paketi çoktan açtı, didik didik ediyorlar. Sonuçlarını göreceğiz.

Poket, yani cep, menfaat, çıkar, güç, zenginlik ve benzerinin sembolü. Herkes cebini doldurmaya bakıyor. Cebi dolu olanın, havası da, yürüyüşü de bir başka oluyor.

Cepleri doldurmanın bir kaç temel yolu var: Piyango, miras, atıfet-bağış ve bir de çalışıp kazanmak. Ekonomik paketler bana, biraz, piyango, atıfet-bağış gibi gelir. (Veya devletin, sıktığı ümükleri birazcık gevşetmesi manasına da gelebilir.)

Bizim bildiğimiz kitapların yazdığı kadarıyla, iş âlemi, cepleri iş yaparak doldurmakla ilgili. Ama bazı “karakaplı” kitaplar, cep doldurmanın başka yollarını da yazıyor. Bu yollar açık oldukça, ekonomi topal, gençlerin moralleri de bozuk oluyor.

Moralleri düzeltmek için yazalım ki, karanlık yollara düşmeden de para kazanmak mümkün. İyi bir ekip kurmak, herkesin katılımını etkin kılacak, fikirlerini açabilecekleri bir ortam hazırlamak, vizyonları paylaşmak, hiyerarşileri azaltmak, fikirleri büyütüp geliştirebilmek, hızlı olmak, her işte ve her kararda verilerle, rakamlarla konuşmak, müşteriye ve kullanıcıya odaklanmak, onları baş tacı yapmak, çok çalışmak, gün sekiz saat ise bunun bir saatini yeni bir fikre veya bir fikri olan bir arkadaşına ayırmak gibi tavsiyelerin firmaları başarıya götürdüğü biliniyor. Hele bunlar sağlam bir pazarlama felsefesi ve sade bir iş modeli ile yapılıyorsa, değme keyfine, oluyor.

Örnek mi dediniz? Hiçbir hükümetin paketine ihtiyaç duymadan, “gölge etme başka ihsan istemez” anlayışıyla dünyayı değiştiren, ceplerinden para fışkıran meşhur Gugıl ve benzerleri yetmiyor mu?

İşletme Fakülteleri Ne Yapar?

2009-05-30T14:43:00.003+03:00

Bir öğretim döneminin daha sonunda sevgili öğrencilerimizle vedalaşıyoruz. Yolcular gidiyor, hancılar kalıyor. Yolcular değişiyor, ama hancılar pek değişmiyor, yerinde sayıyorlar. Günün sonundaki gibi, “bugün ne yaptım?” muhasebesinin tam zamanı.

Senelerdir aynı kelimelerle ders anlatan meslektaşlar acaba ne yaptıklarını sanıyorlar? Daha geniş soralım, “işletme fakülteleri” ne yapıyorlar? Ya da yapmıyorlar da, mezunları işsiz kalıyor veya iş beğenmiyorlar? İş kapabilenler neden endişeli, gergin, bezgin? İşletmeler neden dönem dönem zora-krize giriyor, insanlar ağlamaklı oluyor? Yaşanan vak’alardan neden ders alınamıyor? Hayvanî duygu ve davranışlar neden insanîlerine baskın çıkıyor? Krizlerin dibinde ekonomi mi, yoksa işletmecilik hataları mı yatıyor? İşletmecilik bozuk olduğu için mi ekonomi bozuluyor; ekonomi aksadığı için mi işletmecilerin sütü bozuluyor? Sütler, eğitimsizlikten, kötü eğitimden mi, yoksa iş hayatı, ekonomi ve siyasetin hırslara, hırslılara (ve hırsızlara) prim vermesinden mi bozuluyor?

MBA’lar dahil, buzines okulları ne yapıyor? İşletmeler neyin peşinde? Muhasebe, finans, insan kaynakları, bilgi teknolojileri, operasyon (üretim) yönetimi ve tabiî ki bir de pazarlama öğretiliyor. Bu konular bir ticaret meslek okulu programına uyar. Ama bu derslerle, mesleğe hazırlığın ötesinde, geleceğin iş dünyasını yönlendirecek “insan”lar yetiştirebiliyor muyuz? Merak ederim. Onlara, en sonda soracakları soruyu en başta sormalarını öğretiyor muyuz? Nasıl’dan önce Niçin’i sorgulatıyor muyuz? İşletmelerin amacının kasaları şişirmek değil, müşteriye yarar işler yapmak olduğunun şuuruna ulaştırıyor muyuz? Gece yarısı uykudan uyandıran fikirler, sabah hızla yataktan kaldıran ve gece yarılarına kadar ayakta tutan hedefler kazandırıyor muyuz? İşi öğrenmeden önce kendilerini tanımalarına yardım ediyor muyuz? İşlerini ve başkalarını aşk derecesinde sevdiriyor; işlerine heyecan katabiliyor muyuz? Dünyayı kör bir “para taassubuyla” mı, yoksa insanlığa hizmet gözüyle mi gösteriyoruz?

Üniversitelerin kontenjanları ilan edilmiş de, o sebepten iki satır şe’ttirdim. Affola.

EK:

Bir hafta kadar sonra, Harvard Business School kaynaklı bir MBA Andı'nın hızla işletme okullarında yayılmaya başladığını öğrendim. Aşağıda bu andın tam menti yer alıyor. Bir fırsatını bulduğumda belki Türkçe'ye çeviririm. Ya da bir çeviren bulunur. Sorumlu, vicdanlı ve etik davranmak böyle formel andlarla ne kadar mümkün olur, ona da bir şey diyemem....

İşte MBA Andının Tam Metni:

MBA OATH

As a manager, my purpose is to serve the greater good by bringing people and resources together to create value that no single individual can build alone. Therefore I will seek a course that enhances the value my enterprise can create for society over the long term. I recognize my decisions can have far-reaching consequences that affect the well-being of individuals inside and outside my enterprise, today and in the future. As I reconcile the interests of different constituencies, I will face difficult choices.

Therefore, I promise:

I will act with utmost integrity and pursue my work in an ethical manner. My personal behavior will be an example of integrity, consistent with the values I publicly espouse.

I will safeguard the interests of my shareholders, co-workers, customers, and the society in which we operate. I will endeavor to protect the interests of those who may not have power, but whose well-being is contingent on my decisions.

I will manage my enterprise in good faith, guarding against decisions and behavior that advance my own narrow ambitions but harm the enterprise and the people it serves. The pursuit of self-interest is the vital engine of a capitalist economy, but unbridled greed can be just as harmful. I will oppose corruption, unfair discrimination, and exploitation.

I will understand and uphold, both in letter and in spirit, the laws and contracts governing my own conduct and that of my enterprise. If I find laws that are unjust, antiquated, or unhelpful I will not brazenly break, ignore or avoid them; I will seek civil and acceptable means of reforming them.

I will take responsibility for my actions, and I will represent the performance and risks of my enterprise accurately and honestly. My aim will not be to distort the truth, but to transparently explain it and help people understand how decisions that affect them are made.

I will develop both myself and other managers under my supervision so that the profession continues to grow and contribute to the well-being of society. I will consult colleagues and others who can help inform my judgment and will continually invest in staying abreast of the evolving knowledge in the field, always remaining open to innovation. I will mentor and look after the education of the next generation of leaders.

I will strive to create sustainable economic, social, and environmental prosperity worldwide. Sustainable prosperity is created when the enterprise produces an output in the long run that is greater than the opportunity cost of all the inputs it consumes.

I will be accountable to my peers and they will be accountable to me for living by this oath. I recognize that my stature and privileges as a professional stem from the respect and trust that the profession as a whole enjoys, and I accept my responsibility for embodying, protecting, and developing the standards of the management profession, so as to enhance that trust and respect.

This oath I make freely, and upon my honor.

Kimler Pazara Çıkacak?

2009-05-24T12:01:00.001+03:00

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) önderliğinde Hak-İş, Türk-İş, TESK, TİSK, Kamu-Sen, TİM, TÜSİAD, MÜSİAD bir araya gelerek halka hitaben “Eve kapanma, pazara çık!” kampanyası başlatmışlar. Bu STK’lar kimleri temsil eder? Halk kimdir? Kimlerin pazara çıkması istenmektedir?

Krizde, insanlar dört sınıfa ayrıldı:

Kör duvarlara toslayan, yara-bere içinde yatan veya yeni bir kazaya karşı kazık fren yapanlar.

Krizin canlarını acıttığı, yaktığı ama ümit ve sabırla bir süre bekleyebilenler.

Her biri birer kapalı kutu gibi, bilinmeyen kirli çıkınlarıyla tuzları her daim kuru kalanlar.

Medyada ve ortalıkta hem çalıp hem oynayan, keyif çatan, lay lay lomcular.

Piyasalar, toslayanlar, yara-bereliler ve canı yananlarla dolu. Diğer iki azınlık, sayıca devede kulak kalıyor. Çalıp oynayanlar ve tuzu kurular piyasadan-medyadan ne kadar çekildiler ki? Bir kazanç gürünce pazara hücumda hiç geciktiler mi ki?

Bu kampanyada şimdi pazara çıkması istenen grup, adına halk denilen, zorunlu ihtiyaçlarını bile nasıl karşılayacaklarının derdine düşmüş insanlar olsa gerek. Boş cüzdanları, katlanan borçlarıyla bunlar pazara çıksalar n’olur ki? Hem bunların boğazı hiç durmadı, pazardan hiç çekilemediler ki? Halk şimdi mi kral oldu, kıymete bindi ki?

Pazarlamanın ve pazarların kendi kuralları var. Müşterileri anlamadıkça, duygularını paylaşmadıkça, piyasalar düzgün işlemiyor. Dengeler tutmuyor.

Varlıkları ve pozisyonları üyelerinin aidatlarına bağlı bu birlikler önce kendi ellerinin altındaki birikimleri kullansalar... Milyar dolarları aşan fonlarını iş ve aş üreten yatırımlara yöneltseler… Mümkünse, krizden çıkıncaya kadar, üyelerinden aidat almasalar, kesinti yapmasalar…

Bu iletişim kapmayası belki medyaya bir cansuyu olabilir ama halkın susuzluğunu gidermeye yetmez, gibi görünüyor.

Bu kampanyayla “tulumbaya su dökenler” dünyanın sloganlarla değil halkın kuruşlarıyla döndüğü gerçeğini bir anlasalar, bu da bir kazanç sayılır.

Müzeler ve Müzelikler

2009-05-17T15:16:00.001+03:00

Eski cumhurbaşkanı ve başbakanıyla, müzelik yeni başkanıyla, müzelik partileriyle bir kere daha renklenen bir Türkiye manzarası altında, bir müzeler haftasını daha idrak etmiş bulunuyoruz. Onlarca medeniyet ve onbinlerce yıllık geçmişiyle, bu güzel vatana, millete hayırlı olsun. Eskiyi ve geçmişi ucuz ikballeri için değil, milletin geleceğini inşa etmek için kullananlara selâm olsun.

Siyasîler dışında müzelik başka şeylerimiz de var. Zihniyetler, bürokrasi, darbeler, gazeteler, eğitimimiz, pazarlamamız ve niceleri… “Müzelik” tabirini, artık işe yaramayan, devrini tamamlamış, daha iyileri ortaya çıkmış, kimselerin değer vermediği eşya, kurum, kişi, sistem gibi şeyler için kullanırız. Bu tabir içten içe, müzelerdekilerin değersizliğine işaret etse de aslında müzeler, çok değerli eşyaların muhafaza edildiği, korunması gereken anlamlı değerlere sahip olan, insanlığın geleceğiyle dertlenen uzmanların üzerlerine titrediği birer bilim merkezleridir.

Milletlerin zenginliği, müzelerinin zenginliğiyle ilgili. Müzelerine değer vermeyen, geleceğine değer vermiyor demektir. Geçmiş, gelecek içindir. Ne yazık ki, önceki medeniyetleri ve hayatları yansıtan müzelerimiz, arkeoloji, etnografya, tarih, güzel sanatlar, açık hava, bilim, savaş ve benzeri uzmanlık türleriyle, tüzeliyle ve özeliyle, halkımızın hayatına yeteri kadar dâhil olamadılar.

Müzelerin birer ticarî işletme gibi basiretle yönetilmeleri ve pazarlama biliminin bulgularından yararlanmaları konusunda Batı’nın gösterdiği performansın epeyce gerisinde, adeta “müzelik” kalıyoruz.

Müze pazarlaması konusunda yayınlar çoğalıyor. Müze pazarlamasının, yılın bir günü müzeleri halka açmakla, müze kart satmakla, oraya buraya afişler asmakla, müzeler günü kutlamalarıyla sınırlı olmadığını tam kavrayamadık. Müzelerimizi de, müzedeki değerlerimizi de, müzelere alınamamış diğer varlıklarımızı da, yerli yabancı insanımıza etkili bir pazarlama sistematiğiyle sunamadık.

İnsanımıza müzeleri sevdirmek, hayatımızın bir parçası haline getirmek, sadece teşhir etmekle yetinmeyip, eğlendirirken öğretmek için yepyeni çözümler bulmak, varlıklarımızın değerini bilmek zorundayız.

Elbette komediye kaçmadan...

Tembelliğin Tadı

2009-05-10T23:16:00.001+03:00

Üşenenin ne oğlu olmuş, ne kızı. Tembelliği kimse kendine konduramasa da, üşendiklerimiz sandığımızdan çok fazla. Nelere üşendiğimizin kaydını tutsak şaşar kalırız. (Kayıt tekniği aslında hemen her konuda iyiye yönelmemizi, kötüden uzaklaşmamızı kolaylaştırıyor. Denemesi bedava. Üşenmeyin deneyin. Üşengeçliklerinizi kaydedin ve gün be gün gelişmeyi izleyin.)

Üşenenler, tembeller, bir çaba göstermez ama her isteklerinin karşılanmasını beklerler. Kısa yoldan zengin olmak, tembelliğin bir başka şekli ve ne yazık ki, çok yaygın. Zenginliğin uzun yolları da var ve pek az kimse bu uzun yolculuklara talip oluyor.

Google’ın kurucularından Larry Page’in Michigan State Üniversitesi mezuniyet törenindeki konuşmasından anlıyoruz ki, tembellik, bazen zenginleşmenin altın bir anahtarı da olabiliyor. “Bize burada hülyalarımızı nasıl gerçekleştirebileceğimiz öğretiliyor” dediği üniversite yıllarında kendisini uykudan uyandıran, tembel işi bir fikrin peşine nasıl düştüğünü anlatmış. Tipik bir tembellik dürtüsüyle, dünyadaki bütün web sitelerinin içeriklerini bir otomatla bilgisayarıma nasıl indiririm arayışıyla çıktığı bir yolculuk, onu, dünyanın nefes alışını anında takip eden, piyasaları altüst eden, çağı değiştiren, dünyanın en değerli markalarından biri haline gelen ünlü Google’a ulaştırmış.

Otomatik makineler, akıllı ev ve cihazlar, robotlar, hatta SMS bile baştan sona tembel işi. Bayram-seyran, özel günlerde bir tuşla binlerce kişiye ulaşıyoruz. İşleri otomatikleştiren cihaz ve sistemler sayesinde insanımız üşendikleri işlerden kurtulup, zamanlarını daha değerli işlerde kullanabiliyor.

Her ürün insanlara kazandırdığı zaman kadar kıymetli; müşterisi de, kazancı da o kadar çok oluyor. Pazarlamacılar, müşterilerin hayatlarına rahatlık, konfor, kolaylık, keyif katmaya; kısacası onları “gak dedikçe et, guk dedikçe süt” havasına sokmaya uğraşıyor. Pazarlama insan nefsinin tembellik arayışına yeni ve değişik çözümler sunma mesleği olarak tarif ediliyor.

Siz hangi tembelliğe çalışıyorsunuz bilmiyorum ama yerlisi ve yabancıyla, biz tembelleri düşünen bütün pazarlamacılar sağ olsunlar, bol olsunlar...

Onlar sayesinde tembelliğimizin tadını çıkarıyoruz.